กลิ่นดินเผาหลังกิโลเมตรที่ 11: ทำไมบ้านเหมืองกุงยังปั้นน้ำต้นไม่เคลือบ
หลานเอ๊ย ถ้าขับรถออกจากคูเมืองเชียงใหม่ลงใต้ตามถนนเชียงใหม่–ฮอด หรือทางหลวงหมายเลข 108 ผ่านแยกพืชสวนโลกไปถึงช่วงกิโลเมตรที่ 11 แถวตำบลหนองควาย อำเภอหางดง คนส่วนใหญ่มักเหยียบคันเร่งเลยไปกาดฝรั่งหรือตรงดิ่งขึ้นดอยอินทนนท์กันหมด น้อยคนจะชะลอเลี้ยวเข้าซอยเล็กฝั่งซ้ายมือที่มีซุ้มประตูเขียนว่า บ้านเหมืองกุง ก้าวพ้นปากซอยเข้ามาไม่ถึงร้อยเมตร เสียงแตรรถใหญ่บนถนนหลวงจะถูกแทนที่ด้วยเสียงตบดินเหนียวปุๆ กับเสียงแป้นหมุนไม้หมุนเอื่อยใต้ถุนเรือนไม้สัก นี่แหละหมู่บ้านช่างปั้นดินเผาเก่าแก่กว่าสองร้อยปีที่ยังคงวิถีการผลิตแบบครัวเรือนจริง ไม่ใช่ฉากโรงละครที่สร้างไว้ต้อนรับทัวร์
บรรพบุรุษของชาวบ้านเหมืองกุงเป็นช่างปั้นเชื้อสายมอญและไทใหญ่ที่อพยพเคลื่อนย้ายเข้ามาตั้งถิ่นฐานตั้งแต่ยุคฟื้นฟูเมืองเชียงใหม่สมัยพระเจ้ากาวิละ เพราะละแวกนี้มีดินเหนียวเนื้อละเอียดผสมทรายตามร่องเหมืองโบราณเหมาะแก่การปั้นภาชนะใช้งานประจำวัน ของขึ้นชื่อที่สุดของที่นี่ไม่ใช่แจกันแต่งโรงแรมหรู แต่คือ น้ำต้น หรือคนโทน้ำดินเผาคอเรียวยอดแหลม ที่บ้านไหนในล้านนาสมัยก่อนต้องวางไว้ตรงชานเรือนรับแขก ความลับอยู่ที่เนื้อดินไม่เคลือบ ซึ่งมีรูพรุนละเอียดระดับจุลภาค น้ำด้านในจะค่อยๆ ซึมออกมาสัมผัสลมภายนอกแล้วระเหยไป ดึงความร้อนออกจากน้ำในหม้ออยู่ตลอดเวลา ยิ่งตั้งไว้ในร่มใต้ถุนเรือนที่มีลมพัดผ่าน น้ำในน้ำต้นจะเย็นชื่นใจกว่าอุณหภูมิห้องหลายองศา ลุงว่าภูมิปัญญาแบบนี้แหละที่พลาสติกกับสเตนเลสทำเลียนแบบไม่ได้
ศิลปะการปั้นด้วยแป้นหมุนเท้าและลวดลายรากโพธิ์
ลองเดินเข้าไปผ่อตามลานบ้านของพ่อครูแม่ครูในซอย เช่น กลุ่มหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผาของชุมชนหรือบ้านช่างรุ่นเก๋าหลายหลังที่เปิดใต้ถุนต้อนรับคนมาเยือน สิ่งแรกที่เตะตาคือไม่มีมอเตอร์ไฟฟ้าเสียงหนวกหู ช่างที่นี่ใช้ แป้นหมุนเท้า (ปั้นจั๊ก) ที่ทำจากไม้เนื้อแข็งฝังแกนลงดิน ใช้เท้าข้างหนึ่งถีบจานล้อด้านล่างให้หมุนเป็นจังหวะสม่ำเสมอ ส่วนสองมือประคองก้อนดินเหนียวที่นวดไล่ฟองอากาศมาอย่างดีให้ยืดตัวขึ้นเป็นทรงคอยาวของน้ำต้นหรือทรงป้อมของหม้อแกง มันต้องอาศัยสมาธิระหว่างแรงถีบที่ส้นเท้ากับน้ำหนักนิ้วหัวแม่มือที่กดรีดขอบดิน หากใจร้อนหมุนเร็วไปคอหม้อก็บิดเบี้ยวทันที
เมื่อขึ้นรูปและผึ่งหมาดในร่มจนดินเริ่มเซตตัว ช่างจะใช้หินมนก้อนเล็กๆ มาขัดผิวหม้อซ้ำอย่างใจเย็นจนขึ้นเงาสีแดงส้มโดยไม่ต้องทาสีหรือเคลือบเงา จากนั้นจึงแกะสลักหรือกดประทับลายใบโพธิ์ ลายกลีบบัว และลายเชือกทาบ ก่อนนำเข้า เตาเผาฟืนแบบดั้งเดิม ซึ่งปัจจุบันปรับปรุงเตาให้ลดควันลงเพื่ออยู่ร่วมกับชุมชนยุคใหม่ แต่ยังคงใช้ฟืนไม้เพื่อให้ได้โทนสีส้มอิฐสลับรอยรมดำตามธรรมชาติ บางใบมีคราบขี้เถ้าจับเป็นลายด่างที่ไม่ซ้ำกันสักใบ ลุงมักบอกคนซื้อว่าอย่ารีบคว้าใบที่สีเสมอกันเป๊ะๆ ลองเลือกลูกที่มีรอยไฟเลียนิดๆ ดูบ้าง มันมีชีวิตกว่ากันเยอะ
วางแผนเที่ยวเชียงใหม่? จองโรงแรมทำเลดีล่วงหน้าได้ราคาถูกกว่า
เช็คห้องว่างและดีลลับบน Agoda พาร์ทเนอร์ทางการของ Terra Lanna การันตีราคาต่ำสุด ยกเลิกฟรีก่อนเข้าพัก จองก่อนจ่ายทีหลัง พร้อมสะสม Agoda Cash ทุกการจอง
เวลาเดินชม ค่าเวิร์กชอป และเรื่องจริงของค่าใช้จ่ายปี 2026
จุดที่นักเดินทางชอบถามลุงบ่อยคือต้องเสียค่าบัตรเข้าหมู่บ้านไหม คำตอบคือ เดินชมในหมู่บ้านฟรีตลอดแนว ไม่มีรั้วกั้น ไม่มีตู้เก็บตั๋ว ช่วงเวลาที่ดีที่สุดคือวันจันทร์ถึงวันเสาร์ระหว่าง 09:00–16:00 น. เพราะเป็นเวลาทำงานจริงของช่างแต่ละหลังคาเรือน วันอาทิตย์บางบ้านอาจหยุดพักหรือออกไปขายของตามตลาดนัดอย่าง ถนนคนเดินวันอาทิตย์ เชียงใหม่ แต่ก็ยังมีร้านหน้าปากซอยและศูนย์การเรียนรู้เปิดต้อนรับอยู่
- ค่าเวิร์กชอปปั้นดินด้วยมือและแป้นหมุน: หากอยากลองนั่งปั้นเองจริงๆ ชุมชนและบ้านครูช่างมีกิจกรรมเวิร์กชอปแบบสั้นราว 45–60 นาที ค่าบริการเริ่มต้นเพียง 100–250 บาทต่อคน รวมก้อนดินและครูช่างช่วยจับมือขึ้นรูป (ถ้าต้องการฝากเผาไฟและจัดส่งทางไปรษณีย์อาจมีค่าเผาและค่าส่งเพิ่มตามขนาดชิ้นงาน คุยราคากับแม่บ้านก่อนเริ่มได้เลย)
- ราคาซื้อน้ำต้นและเครื่องปั้น: น้ำต้นใบเล็กตั้งโต๊ะราคาเริ่มต้นประมาณ 120–250 บาท ส่วนใบใหญ่พร้อมฝาปิดและถ้วยครอบทรงล้านนาแท้จะอยู่ที่ 350–900 บาทขึ้นอยู่กับความละเอียดของลายสลัก
- การเตรียมตัว: ใส่เสื้อผ้าที่เปื้อนดินได้นิดหน่อย หลีกเลี่ยงกางเกงขายาวสีขาว และพกผ้าเช็ดหน้ากับน้ำดื่มติดตัวไว้เพราะใต้ถุนบ้านช่างไม่ติดแอร์ อากาศช่วงเที่ยงเดือนมีนาคม–เมษายนอาจอบอ้าวพอควร
การเดินทาง ที่จอดรถ และวิธีจัดรูทหางดงครึ่งวันให้คุ้ม
ถ้าขับรถยนต์ส่วนตัวหรือเช่ามอเตอร์ไซค์จากตัวเมือง ใช้เส้นทางถนนสาย 108 มุ่งหน้าหางดงเพียง 15–20 นาที (ประมาณ 11 กิโลเมตร) พอเห็นป้ายหมู่บ้านเหมืองกุงให้เลี้ยวซ้ายเข้าซอย ถนนภายในซอยค่อนข้างแคบแบบถนนหมู่บ้านล้านนาดั้งเดิม แนะนำให้จอดรถบริเวณลานอเนกประสงค์ของศูนย์เรียนรู้ชุมชนหรือริมถนนกว้างใกล้ปากซอยแล้วค่อยเดินเท้าเข้าไปลัดเลาะตามตรอก วิธีนี้ทั้งสะดวกและไม่กีดขวางรถขนดินขนฟืนของชาวบ้าน หากไม่มีรถส่วนตัว สามารถเรียกรถผ่านแอปในเมืองได้ไม่ยาก หรือศึกษาตัวเลือกรถสาธารณะล่วงหน้าได้จาก คู่มือการเดินทางในเชียงใหม่ รถแดง vs Grab โดยขากลับจากหางดงช่วงเย็นควรเผื่อเวลารถติดหน้ากาดฝรั่งเล็กน้อย
ข้อดีของการมาโซนนี้คือจัดทริปครึ่งวันหรือเต็มวันได้ลงตัวมาก ออกจากบ้านเหมืองกุงแล้วเลี้ยวขึ้นเส้นเลียบคลองชลประทานหรือถนนสาย 1269 ไปอีกไม่เกิน 10 นาทีจะเจอกับ วัดต้นเกว๋น (วัดอินทราวาส) วิหารไม้ล้านนาสมบูรณ์แบบที่สุดแห่งหนึ่งของเชียงใหม่ จากนั้นช่วงบ่ายค่อยข้ามฝั่งไปเดินดูงานไม้แกะสลักและของแต่งบ้านขนาดใหญ่ที่ บ้านถวาย ซึ่งอยู่เลยไปทางหางดงไม่ไกล ถ้าใครอยากต่อยอดงานคราฟต์สายศิลปะร่วมสมัยฝั่งดอยสุเทพในวันถัดไป ลองปักหมุด บ้านข้างวัด เชียงใหม่ ไว้เปรียบเทียบอารมณ์กันดู หรือหากหลงใหลความเงียบสงบของชานเมืองทิศใต้จนไม่อยากรีบกลับเข้าเมือง ก็ลองส่อง พูลวิลล่าและที่พักโซนหางดง หรือแวะชิมร้านพื้นเมืองใน ลายแทงข้าวซอยเชียงใหม่เจ้าเด็ด ระหว่างทางขากลับเข้าคูเมืองได้เลย
คำแนะนำจากลุงคำ: จุดที่ต้องระวังก่อนซื้อน้ำต้นกลับบ้าน
ก่อนหิ้วน้ำต้นขึ้นรถหรือแพ็กใส่กระเป๋าเดินทาง ลุงขอเตือนสองเรื่องสำคัญ เรื่องแรกคือถ้าตั้งใจซื้อไปใส่น้ำดื่มจริง ให้ถามช่างชัดๆ ว่าเป็นใบที่ผ่านการเผาอุณหภูมิสำหรับใส่น้ำโดยเฉพาะและไม่ทาสีน้ำมันเคลือบผิวด้านนอก เพราะบางร้านเดี๋ยวนี้ทำรุ่นเคลือบแล็กเกอร์เอาไว้ตั้งโชว์เป็นแจกันอย่างเดียว ใส่น้ำไปผิวจะลอกแถมน้ำไม่เย็น เรื่องที่สองคือวิธีดูแลก่อนใช้งานครั้งแรก ให้ล้างน้ำสะอาดเบาๆ แล้วแช่น้ำเต็มใบทิ้งไว้หนึ่งคืนเพื่อไล่กลิ่นดินเผาใหม่ จากนั้นเติมน้ำดื่มสะอาดตั้งบนจานรองดินเผาในมุมร่มมีลมโกรก เท่านี้หลานก็จะได้รสชาติน้ำเย็นกลิ่นไอดินอ่อนๆ แบบบ้านคนเฒ่าคนแก่เชียงใหม่แท้ๆ ติดมือกลับไปฝากคนที่บ้านแล้ว
วางแผนเที่ยวเชียงใหม่ · บริการจองผ่านพันธมิตรทางการ
เปรียบเทียบราคาที่พัก เดย์ทัวร์ ตั๋วเครื่องบิน และรถเช่าล่วงหน้า เพื่อรับข้อเสนอที่ดีที่สุด พร้อมสิทธิ์ยกเลิกฟรี: