สวัสดีครับลูกหลานผู้รักในงานศิลปหัตถกรรมพื้นบ้าน วันนี้ลุงคำขอพาทุกคนมุ่งหน้าสู่ บ้านทุ่งโฮ้ง อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ ชุมชนช่างย้อมผ้าที่มีชื่อเสียงระดับตำนานของสยามประเทศ หากในเชียงใหม่เรามีแหล่งรวมงานดีไซน์ร่วมสมัยและคาเฟ่ชิคๆ บริเวณ วันนิมมาน แหล่งช้อปปิ้งและร้านอาหาร ที่แพร่แห่งนี้คือ "เมืองหลวงแห่งผ้าม่อฮ่อม" ที่ยังคงรักษาจิตวิญญาณแห่งการใช้สีย้อมธรรมชาติจากต้นห้อมไว้ได้อย่างสมบูรณ์แบบที่สุดครับ
ประวัติศาสตร์บ้านทุ่งโฮ้งและต้นกำเนิดผ้าม่อฮ่อมเมืองแพร่
ชุมชนบ้านทุ่งโฮ้งมีรากเหง้าทางประวัติศาสตร์อันยาวนาน โดยสืบเชื้อสายมาจาก ชาวไทพวน ที่อพยพมาจากเมืองพวน แขวงเชียงขวาง ประเทศลาว เข้ามาตั้งถิ่นฐานในเมืองแพร่ตั้งแต่ช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ชาวไทพวนได้นำภูมิปัญญาการทอผ้าฝ้ายและการย้อมผ้าด้วยพืชธรรมชาติที่เรียกว่า "ต้นห้อม" ติดตัวข้ามแม่น้ำโขงมาด้วย
คำว่า "ม่อฮ่อม" หรือ "หม้อห้อม" มาจากสองคำผสมกัน คือคำว่า "หม้อ" ซึ่งหมายถึงภาชนะดินเผาที่ใช้ในการหมักน้ำย้อม และคำว่า "ห้อม" ซึ่งเป็นชื่อของไม้พุ่มล้มลุกในตระกูล Acanthaceae ที่เจริญเติบโตได้ดีในป่าดงดิบชื้นตามหุบเขาของภาคเหนือ ใบของต้นห้อมเมื่อนำมาหมักจะให้สารสีครามธรรมชาติที่เข้มข้น เมื่อนำผ้าฝ้ายทอมือลงไปจุ่มย้อมซ้ำๆ ในหม้อ จึงกลายมาเป็นชื่อเรียก "ผ้าม่อฮ่อม" ที่คนไทยคุ้นเคยกันดี
กรรมวิธีการย้อมครามและม่อฮ่อมธรรมชาติจากพืชโบราณ
ลุงคำเคยมีโอกาสนั่งคุยกับพ่อเฒ่าแม่แก่ช่างย้อมที่บ้านทุ่งโฮ้ง ท่านเล่าว่าการเลี้ยง "หม้อห้อม" นั้นเปรียบเสมือนการเลี้ยงสิ่งมีชีวิต เพราะน้ำย้อมเกิดจากกระบวนการหมักทางชีวภาพของจุลินทรีย์ธรรมชาติ หากหม้อห้อม "หลับ" หรือไม่สบาย น้ำย้อมจะไม่ยอมจับเนื้อผ้า ช่างย้อมต้องคอยให้อาหารหม้อด้วยน้ำอ้อย น้ำซาวข้าว และน้ำด่างขี้เถ้าไม้มะขาม เพื่อรักษาสมดุลความเป็นกรดด่างอย่างประณีต
ขั้นตอนการย้อมม่อฮ่อมธรรมชาติมีลำดับความพิถีพิถันดังนี้ครับ:
- การเก็บเกี่ยวและหมักใบห้อม: เก็บใบห้อมสดจากดอยสูง นำมาแช่น้ำสะอาดในถังหมักเป็นเวลา 2-3 วัน จนใบเน่าเปื่อยและคายสารสีน้ำเงินออกมา
- การตีฟองและตกตะกอน: ช้อนกากใบห้อมออก เติมปูนขาวแล้วใช้ด้ามพายตีน้ำอย่างรวดเร็วให้ออกซิเจนเข้าไปทำปฏิกิริยา จนเกิดฟองสีครามหนานุ่ม จากนั้นทิ้งไว้ให้ตกตะกอนข้ามคืน แล้วกรองเอาน้ำใสออก เหลือเฉพาะ "เนื้อห้อม" เข้มข้น
- การก่อหม้อย้อม: ผสมเนื้อห้อมเข้ากับน้ำด่างขี้เถ้าและสารให้ความหวาน กวนทุกเช้าเย็นจนเกิดฟองสีครามแวววาวและมีกลิ่นหอมเฉพาะตัว
- การจุ่มย้อมและการทำปฏิกิริยากับอากาศ: จุ่มผ้าฝ้ายลงในหม้อ นวดให้สีซึมเข้าเส้นใย เมื่อยกผ้าขึ้นมาสัมผัสกับออกซิเจนในอากาศ สีของผ้าจะเปลี่ยนจากสีเขียวมรกตกลายเป็นสีน้ำเงินครามเข้มอย่างน่าอัศจรรย์
ความเงียบสงบและสมาธิที่ใช้ในการย้อมผ้าม่อฮ่อมนี้ ให้ความรู้สึกสงบเย็นในจิตใจไม่ต่างจากการเดินจาริกแสวงบุญตามรอยธรรมชาติบน เส้นทางเดินป่าสายพระธาตุวัดผาลาด บนดอยสุเทพเลยครับ
วางแผนเที่ยวเชียงใหม่? จองโรงแรมทำเลดีล่วงหน้าได้ราคาถูกกว่า
เช็คห้องว่างและดีลลับบน Agoda พาร์ทเนอร์ทางการของ Terra Lanna การันตีราคาต่ำสุด ยกเลิกฟรีก่อนเข้าพัก จองก่อนจ่ายทีหลัง พร้อมสะสม Agoda Cash ทุกการจอง
กิจกรรมเวิร์กช็อปมัดย้อม DIY และแหล่งช้อปปิ้งเสื้อผ้าพื้นเมือง
ในปัจจุบัน บ้านทุ่งโฮ้งได้พัฒนาก้าวหน้าจากการขายเสื้อคอกลมกุยเฮงแบบดั้งเดิม สู่การเป็นศูนย์รวมแฟชั่นผ้าม่อฮ่อมร่วมสมัย ลูกหลานจะได้พบกับเสื้อเชิ้ตดีไซน์ทันสมัย ชุดเดรสผ้าลินินผสมม่อฮ่อม กระเป๋าผ้า หมวก ผ้าพันคอ และของตกแต่งบ้านที่มีเอกลักษณ์
สิ่งที่ลุงคำไม่อยากให้พลาดคือการเข้าร่วม เวิร์กช็อปมัดย้อม DIY ตามศูนย์การเรียนรู้ชุมชน เช่น ศูนย์เรียนรู้ผ้าม่อฮ่อมป้าเหงี่ยม หรือร้านบายศรี ซึ่งเปิดโอกาสให้เราได้ทดลองพับ รัด ผูก มัดผ้าฝ้ายสีขาวด้วยหนังยาง ไม้หนีบ หรือเชือกกล้วย เพื่อสร้างลวดลายตามจินตนาการ จากนั้นนำลงไปจุ่มในหม้อห้อมโบราณ ล้างน้ำสะอาด และแกะลวดลายออกมาเป็นของที่ระลึกชิ้นเดียวในโลกด้วยฝีมือตัวเองครับ
เคล็ดลับการซักดูแลผ้าม่อฮ่อมแท้และคำแนะนำจากลุงคำ
หลายคนที่ซื้อผ้าม่อฮ่อมไปมักกังวลเรื่องสีตก ลุงคำขอแนะนำเคล็ดลับโบราณในการดูแลรักษาผ้าม่อฮ่อมแท้ให้สีสวยทนนานและเนื้อผ้านุ่มสบายดังนี้ครับ:
- การแช่น้ำเกลือครั้งแรก: ก่อนนำไปสวมใส่ ให้แช่ผ้าม่อฮ่อมในน้ำเย็นผสมเกลือทะเลป่นประมาณ 2-3 ช้อนโต๊ะ เป็นเวลา 30 นาที เกลือจะช่วยตรึงเม็ดสีธรรมชาติให้อยู่ติดแน่นกับเส้นใยฝ้าย
- การซักทำความสะอาด: ในการซัก 1-3 ครั้งแรก ควรแยกซักมือด้วยน้ำเปล่าหรือน้ำยาซักผ้าสูตรอ่อนโยน ไม่ควรใช้ผงซักฟอกที่มีสารฟอกขาว และห้ามซักรวมกับผ้าขาวเด็ดขาด
- การตากและรีด: ควรกลับด้านในออกแล้วตากในที่ร่มที่มีลมโกรกดี หลีกเลี่ยงการตากแดดจัดโดยตรงเพราะรังสี UV จะทำให้สีครามซีดเร็ว เมื่อรีดผ้าให้ใช้ความร้อนปานกลางและพรมน้ำเล็กน้อย
สำหรับการเดินทางมาเที่ยวบ้านทุ่งโฮ้ง หากใครเช่ารถขับเที่ยวเองตามคำแนะนำเรื่อง การเช่ามอเตอร์ไซค์และการตรวจใบขับขี่ ในภาคเหนือ ให้ขับชะลอความเร็วเมื่อเข้าสู่เขตชุมชน เพราะตลอดสองฝั่งถนนจะมีร้านค้าตั้งเรียงรายกว่า 50 ร้าน สามารถแวะจอดหน้าร้านเพื่อเลือกชมสินค้าได้อย่างเพลิดเพลิน
หลังจากเดินช้อปปิ้งจนเหนื่อย ลองมองหาร้านกาแฟท้องถิ่นในย่านเพื่อจิบกาแฟดริปอาราบิก้าที่คัดสรรเมล็ดพันธุ์มาอย่างดี ซึ่งคุณภาพยอดเยี่ยมไม่แพ้ร้านที่แนะนำใน คู่มือโรงคั่วกาแฟพิเศษเชียงใหม่ หรือจะแวะซื้อไส้อั่ว แคบหมู ของฝากพื้นเมืองตามตลาดเช้าคล้ายกับบรรยากาศของ กาดต้นพยอม ตลาดเช้าหลัง มช. กลับไปฝากคนที่บ้านก็ประทับใจไม่รู้ลืมครับ
บ้านทุ่งโฮ้งจึงเป็นมากกว่าแค่ตลาดขายผ้า แต่คือพื้นที่แห่งการสืบทอดมรดกทางปัญญาที่เชื่อมโยงระหว่างธรรมชาติ ชุมชน และยุคสมัยใหม่เข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน ลุงคำขอเชิญชวนลูกหลานแวะมาสัมผัสเสน่ห์สีครามแห่งเมืองแพร่ด้วยตัวเองสักครั้งนะครับ
วางแผนเที่ยวเชียงใหม่ · บริการจองผ่านพันธมิตรทางการ
เปรียบเทียบราคาที่พัก เดย์ทัวร์ ตั๋วเครื่องบิน และรถเช่าล่วงหน้า เพื่อรับข้อเสนอที่ดีที่สุด พร้อมสิทธิ์ยกเลิกฟรี: