ต้นทางเป็นป่าไม้ ปลายทางเป็นประมง: กำเนิดศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้
สวัสดีครับลูกหลานและนักเดินทางผู้รักธรรมชาติทุกท่าน วันนี้ลุงคำขอพาทุกท่านเดินทางออกจากตัวเมืองเชียงใหม่ไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ มุ่งหน้าสู่อำเภอดอยสะเก็ด บนเส้นทางหลวงหมายเลข 118 สู่สถานที่ซึ่งได้รับการขนานนามว่าเป็น “พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติที่มีชีวิต” นั่นคือ ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ อันเนื่องมาจากพระราชดำริ
ย้อนหลังกลับไปในปี พ.ศ. 2525 พื้นที่ลุ่มน้ำห้วยฮ่องไคร้แห่งนี้บนเนื้อที่กว่า 8,500 ไร่ เคยเป็นป่าเต็งรังที่แห้งแล้งและเสื่อมโทรมอย่างรุนแรง ดินชั้นบนถูกชะล้างพังทลายจนเหลือเพียงดินลูกรังแข็งกระด้าง แหล่งน้ำตามธรรมชาติแห้งขอดในฤดูแล้ง และเกิดไฟป่าเผาผลาญเป็นประจำทุกปี พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ได้พระราชทานแนวพระราชดำริอันลึกซึ้งในการพลิกฟื้นผืนดินแห่งนี้ว่า:
“ให้ศูนย์ศึกษาการพัฒนาฯ ทำหน้าที่เสมือนหนึ่งเป็นตัวแทนของภาคเหนือ เพื่อศึกษาค้นคว้าหารูปแบบการพัฒนาที่เหมาะสมกับสภาพภูมิประเทศและสภาพสังคมของภาคเหนือ โดยมีเป้าหมายหลักคือ ต้นทางเป็นป่าไม้ ปลายทางเป็นประมง ระหว่างทางเป็นเกษตรกรรมผสมผสาน”
พระองค์ทรงเลือกพื้นที่ที่ยากลำบากที่สุด แห้งแล้งที่สุด เพื่อเป็นบททดสอบว่า หากดินแดนที่เสื่อมโทรมแห่งนี้สามารถฟื้นคืนชีพกลับมาอุดมสมบูรณ์ได้ ผืนแผ่นดินใดในภาคเหนือก็ย่อมสามารถพัฒนาได้เช่นกัน การเดินทางมาเยือนห้วยฮ่องไคร้ในวันนี้จึงเต็มไปด้วยความซาบซึ้งใจในพระอัจฉริยภาพ ผืนป่าที่ฟื้นคืนชีพแห่งนี้ยังเชื่อมโยงกับวิถีชีวิตคนอยู่ร่วมกับป่าอย่างกลมกลืน เช่นเดียวกับ วิถีเก็บน้ำผึ้งป่าสนธรรมชาติและความผูกพันกับผืนป่าบ้านแม่ลานคำ ที่ชาวบ้านช่วยกันอนุรักษ์ป่าเพื่อรักษาแหล่งอาหารตามธรรมชาติครับ
ทฤษฎีป่าเปียกและฝายต้นน้ำชะลอความชุ่มชื้น (Check Dam)
หัวใจสำคัญทางนิเวศวิทยาที่ทำให้ห้วยฮ่องไคร้กลายเป็นต้นแบบการจัดการป่าไม้ระดับโลก คือการประยุกต์ใช้ “ทฤษฎีป่าเปียก (Wet Firebreak System)” เพื่อแก้ไขปัญหาไฟป่าและความแห้งแล้งอย่างยั่งยืน
ในอดีต การป้องกันไฟป่ามักทำโดยการถางแนวกันไฟ (Firebreak) ซึ่งต้องใช้แรงงานมหาศาลและต้นไม้ยังคงแห้งกรอบ แต่ในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงเสนอแนวทางที่ตรงกันข้าม โดยทรงแนะนำให้สร้าง ฝายต้นน้ำลำธาร (Check Dam) ขนาดเล็กแบบผสมผสาน ใช้วัสดุธรรมชาติในท้องถิ่น เช่น ท่อนไม้ กิ่งไม้ และหินภูเขา ขวางทางน้ำไหลในร่องเขาชั้นบน เพื่อชะลอความเร็วของกระแสน้ำ ดักตะกอนดิน และกักเก็บน้ำไว้ใต้ผิวดิน
จากนั้น จึงผันน้ำจากฝายด้านบนเข้าสู่ท่อส่งน้ำและคลองไส้ไก่ ปล่อยให้น้ำค่อยๆ ซึมแผ่ขยายออกไปตามแนวสันเขา ทำให้ดินทั้งสองฟากฝั่งของร่องน้ำมีความชุ่มชื้นตลอดทั้งปี พืชพรรณธรรมชาติ เช่น เฟิร์น มอสส์ ไผ่ และไม้ยืนต้นจึงผลิดอกออกใบเขียวชอุ่ม เมื่อเกิดไฟป่าลุกลามมาจากพื้นที่ข้างเคียง เปลวไฟจะไม่สามารถเผาไหม้พืชพรรณที่มีน้ำและไอความชื้นหล่อเลี้ยงอยู่ได้ ทำให้ไฟป่าดับมอดลงได้เองตามธรรมชาติโดยไม่ต้องใช้สารเคมีหรือการดับไฟที่เสี่ยงอันตราย
การเดินศึกษาแนวป่าเปียกที่ห้วยฮ่องไคร้จะทำให้เราได้สูดไอชื้นเย็นฉ่ำใต้ร่มเงาไม้ใหญ่ เป็นการฟื้นฟูจิตใจที่สงบสุข คล้ายคลึงกับการเข้าไปปฏิบัติธรรมและเดินจงกรมใน วัดอุโมงค์ สวนพุทธธรรม วัดป่าอุโมงค์โบราณกลางเมืองเชียงใหม่ ที่แวดล้อมด้วยแมกไม้และสมาธิอันลึกซึ้งครับ
วางแผนเที่ยวเชียงใหม่? จองโรงแรมทำเลดีล่วงหน้าได้ราคาถูกกว่า
เช็คห้องว่างและดีลลับบน Agoda พาร์ทเนอร์ทางการของ Terra Lanna การันตีราคาต่ำสุด ยกเลิกฟรีก่อนเข้าพัก จองก่อนจ่ายทีหลัง พร้อมสะสม Agoda Cash ทุกการจอง
อ่างเก็บน้ำชมนกและเส้นทางจักรยานธรรมชาติ
สำหรับนักท่องเที่ยวสายสุขภาพและครอบครัว จุดที่ไม่ควรพลาดคือบริเวณ อ่างเก็บน้ำห้วยฮ่องไคร้ ซึ่งมีทัศนียภาพที่งดงามเงียบสงบ ผืนน้ำกว้างใหญ่สีครามสะท้อนเงาของทิวเขาสีเขียวขจี ลมพัดเย็นสบายตลอดทั้งวัน
รอบอ่างเก็บน้ำมี เส้นทางปั่นจักรยานและเส้นทางเดินวิ่งเพื่อสุขภาพ ลาดยางเรียบเนียน ระยะทางประมาณ 3-5 กิโลเมตร ปราศจากมลพิษและรถยนต์พลุกพล่าน ท่านสามารถนำจักรยานส่วนตัวมาปั่น หรือติดต่อเช่าจักรยานของศูนย์ฯ เพื่อปั่นรับลมชมวิวใต้ร่มเงาต้นไม้ใหญ่สองข้างทางได้อย่างเพลิดเพลิน
นอกจากนี้ อ่างเก็บน้ำยังเป็นแหล่งอาศัยของนกน้ำและนกป่าหลากหลายสายพันธุ์ ทั้งนกประจำถิ่นและนกอพยพ เช่น นกเป็ดผี นกกระยาง นกกาน้ำ นกกระเต็น และนกเงือกกรามช้างที่มักบินมาเกาะหากินตามยอดไม้ใหญ่ริมน้ำ ในช่วงเช้าตรู่และยามเย็น แสงแดดสีส้มอบอุ่นจะสะท้อนผิวน้ำเป็นประกายระยิบระยับ เหมาะสำหรับการมานั่งปิกนิก พักผ่อนหย่อนใจ หรือฝึกถ่ายภาพนกในธรรมชาติ การได้สัมผัสวิถีการเกษตรบนที่สูงอันอุดมสมบูรณ์นี้ ทำให้เรานึกถึงเสน่ห์ของชุมชนผลิตชาและกาแฟในหุบเขาทางภาคเหนือ เช่น วิถีชาวลาหู่บ้านดอยปู่หมื่นกับประสบการณ์เดินป่าชาโบราณ ที่ยังคงรักษาความสมดุลระหว่างการทำมาหากินกับป่าต้นน้ำได้อย่างงดงามครับ
เกษตรทฤษฎีใหม่และการเรียนรู้วิถีพอเพียง
พื้นที่ตอนกลางของศูนย์ฯ ได้รับการจัดสรรให้เป็นแปลงสาธิต เกษตรทฤษฎีใหม่และเกษตรผสมผสาน ตามแนวพระราชดำริ เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ให้แก่เกษตรกร นักเรียน นักศึกษา และประชาชนทั่วไป
ภายในแปลงสาธิต มีการแบ่งพื้นที่ออกเป็น 4 ส่วนอย่างเป็นระบบ ได้แก่ แหล่งน้ำ แปลงนาข้าว แปลงปลูกพืชสวนพืชไร่ และที่อยู่อาศัยพร้อมการเลี้ยงสัตว์ ท่านจะได้ชมการเพาะเลี้ยงกบในบ่อซีเมนต์และบ่อดิน การเลี้ยงปลาดุกและปลานิลในบ่อธรรมชาติ การปลูกพืชใช้น้ำน้อย การเพาะเห็ด และการทำปุ๋ยหมักอินทรีย์ชีวภาพโดยไม่ใช้สารเคมีสังเคราะห์
ความสำเร็จของศูนย์ห้วยฮ่องไคร้ได้ถ่ายทอดองค์ความรู้และสร้างแรงบันดาลใจให้แก่ชุมชนบนพื้นที่สูงอื่นๆ ในภาคเหนือมากมาย เช่นเดียวกับชุมชนชาวปกาเกอะญอที่ บ้านห้วยห้อม กับการทอผ้าขนแกะธรรมชาติและกาแฟอราบิก้ากลางหุบเขา ที่สามารถพึ่งพาตนเองและสร้างเศรษฐกิจชุมชนที่เข้มแข็งจากภูมิปัญญาการเกษตรประยุกต์ครับ
คำแนะนำจากลุงคำ: ข้อมูลการท่องเที่ยวและข้อควรปฏิบัติ
ศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ที่เปิดกว้างสำหรับทุกคน ลุงคำขอแนะนำข้อควรรู้เพื่อให้การเยี่ยมชมของท่านเกิดประโยชน์สูงสุด ดังนี้ครับ:
- การเดินทางและการเข้าชม: การเดินทางสะดวกมาก ใช้ทางหลวงหมายเลข 118 (เชียงใหม่-เชียงราย) ผ่านตัวอำเภอดอยสะเก็ดไปประมาณ 10 กิโลเมตร ศูนย์ฯ จะอยู่ทางขวามือ มีป้ายบอกชัดเจน เปิดให้เข้าชมฟรีทุกวัน แนะนำให้แวะติดต่อที่อาคารประชาสัมพันธ์ด้านหน้าเพื่อรับแผนที่เส้นทางท่องเที่ยวและข้อมูลจุดสาธิตต่างๆ
- ช่วงเวลาที่เหมาะสม: ช่วงเช้าตรู่ (08:30-10:30 น.) และช่วงบ่ายแก่ๆ (15:00-16:30 น.) เป็นช่วงที่อากาศดีที่สุด แสงแดดนุ่มนวล เหมาะสำหรับการปั่นจักรยาน เดินชมฝายต้นน้ำ และชมนกริมอ่างเก็บน้ำ
- การแต่งกายและอุปกรณ์: ควรแต่งกายด้วยชุดที่ทะมัดทะแมง สวมรองเท้าผ้าใบหรือรองเท้าเดินป่าที่เดินสบาย พกหมวก ร่ม และกระบอกน้ำดื่มส่วนตัว หากต้องการชมนก แนะนำให้นำกล้องส่องทางไกล (Binoculars) หรือกล้องถ่ายภาพเทเลโฟโต้ติดตัวมาด้วย
- ร้านอาหารและของฝาก: ภายในศูนย์ฯ มีร้านอาหารสวัสดิการจำหน่ายอาหารจานเดียว กาแฟสด และผลิตภัณฑ์แปรรูปจากโครงการหลวง เช่น ปลานิลแดดเดียว ไข่ไก่อินทรีย์ ผักสดปลอดภัย และเห็ดแปรรูป ขากลับเข้าเมืองสามารถแวะตระเวนชิมของอร่อยขึ้นชื่อตามลายแทง ร้านอาหารมิชลิน บิบ กูร์มองด์ สตรีทฟู้ดเชียงใหม่ เพื่อเติมพลังหลังจากการท่องเที่ยวเชิงนิเวศได้อย่างจุใจครับ
ขอให้ทุกท่านได้รับทั้งความรู้ ความเพลิดเพลิน และแรงบันดาลใจในการรักษ์ธรรมชาติจากการมาเยือนศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยฮ่องไคร้ ดอยสะเก็ด แล้วพบกับลุงคำใหม่ในโอกาสหน้านะครับ สวัสดีครับ!
วางแผนเที่ยวเชียงใหม่ · บริการจองผ่านพันธมิตรทางการ
เปรียบเทียบราคาที่พัก เดย์ทัวร์ ตั๋วเครื่องบิน และรถเช่าล่วงหน้า เพื่อรับข้อเสนอที่ดีที่สุด พร้อมสิทธิ์ยกเลิกฟรี: