คำปรารภ
โดย นายชวน หลีกภัย นายกรัฐมนตรี
รัฐบาลและประชาชนชาวไทย มีความปีติชื่นชมโสมนัสเป็นล้นพ้น ที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงเจริญพระชนมพรรษาครบ ๖ รอบ ในวันที่ ๕ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๔๒ และทรงสำนึกว่าเป็นบุญกุศลอันยิ่งใหญ่ที่ได้เกิดและอยู่ในแผ่นดินไทย ภายใต้ร่มพระบารมีแห่งพระมหากษัตริยาธิราชเจ้าผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐ
นับแต่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติ เมื่อพุทธศักราช ๒๔๘๙ เป็นต้นมาตราบจนปัจจุบัน ได้ทรงยึดมั่นในทศพิธราชธรรม ทรงพระวิริยะอุตสาหะ ตรากตรำบำเพ็ญพระราชกรณียกิจน้อยใหญ่นานัปการ ซึ่งล้วนอำนวยประโยชน์เกื้อกูลประชาชนให้มีความสุขร่มเย็น และประเทศชาติมีความอุดมสมบูรณ์ เจริญพัฒนาก้าวหน้าทุกด้าน ทรงริเริ่มโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริหลากหลายสาขานับพันโครงการ ทรงพระกรุณาพระราชทานแนวทางในการประกอบอาชีพตามแนว "ทฤษฎีใหม่" และพระราชทานวิธีทางด้านการดำรงชีพแบบ "เศรษฐกิจพอเพียง" เพื่อให้ประชาชนทุกระดับสามารถดำเนินชีวิตด้วยความผาสุกในทุกสภาวการณ์ของบ้านเมือง นอกจากนี้ ยังทรงช่วยบรรเทาภัยพิบัติและวิกฤตการณ์อันร้ายแรงในบ้านเมืองหลายครั้งหลายครา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจึงเป็นพระมิ่งขวัญเกล้าและเป็นศูนย์รวมใจของปวงชนชาวไทยตลอดมา
เนื่องในมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ วันที่ ๕ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๔๒ รัฐบาลและปวงชนชาวไทยจึงพร้อมใจกันแสดงความจงรักภักดี และความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ จัดงานเฉลิมพระเกียรติประกอบด้วยโครงการและกิจกรรมต่างๆ หลากหลาย โครงการสำคัญโครงการหนึ่ง คือ คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ ได้จัดพิมพ์หนังสือเฉลิมพระเกียรติคุณด้านๆ เป็นจำนวนหลายเล่ม รวมทั้งที่หน่วยราชการและองค์กรภาคเอกชนขออนุญาตจัดพิมพ์ร่วมด้วย
ในนามของรัฐบาลและฐานะประธานกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ผมขออนุโมทนาในความวิริยะอุตสาหะของทุกท่านที่ได้ร่วมกันสร้างสรรค์หนังสือที่มีคุณค่า แสดงให้ประจักษ์ในพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่มีต่อประเทศและประชาชนชาวไทย อันจะเป็นหลักฐานในการศึกษาค้นคว้าของอนุชนสืบต่อไป
(นายชวน หลีกภัย) นายกรัฐมนตรี ประธานกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๔๒
คำนำ
โดย นายปัญจะ เกสรทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ
รัฐบาลจัดงานเฉลิมพระเกียรติน้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายเป็นพระราชสักการะแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในมหามงคลสมัยที่ทรงเจริญพระชนมพรรษา ๗๒ พรรษา พุทธศักราช ๒๕๔๒ ได้มอบหมายให้คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ พิจารณาดำเนินงานจัดทำหนังสือวิชาการสาขาต่างๆ เป็นที่ระลึก เพื่อประโยชน์ในการศึกษาและเป็นหลักฐานแสดงพัฒนาการของบ้านเมืองภายใต้พระบารมีแห่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวตลอดเวลาที่ทรงดำรงสิริราชสมบัติ
คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ ได้พิจารณาเห็นสมควรให้หน่วยงานภาครัฐได้แก่ สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จัดพิมพ์หนังสือเป็นที่ระลึกในนามของรัฐบาล จำนวน ๑๒ รายการ นอกจากนั้นยังปรากฏมีหน่วยงานภาครัฐอีกหลายแห่งแสดงเจตจำนงร่วมถวายราชสักการะการจัดพิมพ์หนังสือด้วย จำนวน ๓๐ รายการ รวมเป็นหนังสือทั้งสิ้น ๔๒ รายการ อันเป็นทรัพย์สินทางปัญญาของชาวไทยที่สร้างขึ้นในโอกาสอันพิเศษนี้
หนังสือและเอกสารเหล่านี้จะได้เผยแพร่ไปสู่สถานศึกษาทุกระดับทั่วพระราชอาณาจักร ยังประโยชน์ให้แก่เยาวชนทุกรุ่น ได้ร่วมกันตระหนักถึงการธำรงรักษาความเป็นชาติไทยให้มั่นคง
(นายปัญจะ เกสรทอง) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ประธานกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ ในคณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ ๕ ธันวาคม ๒๕๔๒
คำแถลง
โดย นายสุรัฐ ศิลปอนันต์ ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
คณะกรรมการฝ่ายประมวลเอกสารและจดหมายเหตุ เห็นชอบในที่กระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงมหาดไทยร่วมกันจัดทำหนังสือ วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา ๗๖ จังหวัด เพื่อเป็นหนังสือที่ระลึกเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในนามของรัฐบาล
บทบัญญัติในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ ได้เห็นความสำคัญของท้องถิ่นในรูปการกระจายอำนาจให้แก่ท้องถิ่น ซึ่งจะบรรลุผลสำเร็จได้อย่างมีประสิทธิภาพ จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องอาศัยจิตสำนึกของประชาชนในท้องถิ่นแห่งนั้นๆ เป็นสำคัญ การศึกษาเรียนรู้เพื่อให้เกิดความเข้าใจในประวัติศาสตร์วัฒนธรรมของท้องถิ่นตนเอง จึงเป็นมรรควิธีที่ตรงที่สุดในการกระตุ้นจิตสำนึกดังกล่าว
สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการร่วมกับมูลนิธิสถิรมนต์ไทย ได้ดำเนินการศึกษาโครงสร้างกระบวนการ เป้าหมาย และวิธีการประเมินผลวัฒนธรรมท้องถิ่นและวัฒนธรรมชาติ ด้วยเชื่อมั่นว่าจะพัฒนาประเทศให้มั่นคงได้นั้น จะต้องพัฒนาบนรากฐานภูมิปัญญาและเทคโนโลยีของตนเอง
หนังสือชุด วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา ทั้ง ๗๖ จังหวัด เป็นช่องทางหนึ่งที่ต้องการรวบรวมสรรพความรู้ด้านต่างๆ ในแต่ละท้องถิ่นเข้าไว้ด้วยกัน โดยอาศัยการแบ่งเขตการปกครองท้องที่ที่เป็นจังหวัดต่างๆ เป็นขอบเขตของเนื้อหาแต่ละเล่ม การแบ่งเขตแบบนี้บางครั้งย่อมไม่ตรงกับขอบเขตทางวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของท้องถิ่นนั้นๆ แต่ก็เป็นวิธีเดียวที่ใช้ได้ต่อภารกิจที่ต้องการผลงานที่ครอบคลุมพื้นที่กว้างๆ ภายใต้เงื่อนไขช่วงเวลาที่กำหนด
ความสำเร็จของหนังสือเล่มนี้จึงอยู่ในระดับที่ไม่เท่ากันทุกเล่ม ขึ้นอยู่กับว่าในท้องถิ่นแต่ละจังหวัดจะสามารถเข้าถึงผู้ทรงคุณวุฒิท้องถิ่น และสามารถดึงองค์ความรู้เหล่านั้นออกมาจัดลำดับได้ต่อเนื่องราบรื่นเพียงใด แต่สิ่งที่ได้แน่นอนก็คือการปลุกจิตสำนึกในท้องถิ่นที่จะหันมาสำรวจทำความเข้าใจตนเองและสิ่งแวดล้อมอันเป็นทรัพยากรรอบตัว
การจัดพิมพ์หนังสือชุดนี้ กระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงมหาดไทยได้มอบภารกิจให้กรมศิลปากรปฏิบัติหน้าที่เลขานุการในการดำเนินงานประสานกับผู้ว่าราชการจังหวัด นักวิชาการ และผู้ทรงคุณวุฒิในท้องถิ่น กำหนดโครงสร้างหนังสือให้ครอบคลุมเนื้อหาสาระของท้องถิ่นอย่างกว้างๆ ประกอบด้วยสภาพภูมิศาสตร์ สิ่งแวดล้อม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ มรดกทางธรรมชาติและวัฒนธรรม ภูมิปัญญาและเทคโนโลยี และโครงการตามพระราชดำริในการพัฒนาชนบท โดยมีมูลนิธิสถิรมนต์ไทยเป็นที่ปรึกษา หนังสือเล่มนี้จึงเปรียบเสมือนแนวทางในการเรียนรู้ท้องถิ่นเบื้องต้น มิได้ตั้งใจให้เป็นเอกสารอ้างอิงในการศึกษาวิจัยระดับสูง
หนังสือของแต่ละจังหวัดสำเร็จลงด้วยวิริยะอุตสาหะของผู้ว่าราชการทุกฝ่าย ในนามของคณะกรรมการอำนวยการจัดทำหนังสือชุดนี้ ขอขอบคุณผู้ว่าราชการจังหวัดและคณะทำงานทุกจังหวัดที่ได้ผนึกกำลังช่วยกันสร้างสรรค์งานสำคัญนี้ให้เป็นหลักฐานแห่งแผ่นดินในมหามงคลสมัยอันพิเศษครั้งนี้
(นายสุรัฐ ศิลปอนันต์) ปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ประธานกรรมการอำนวยการโครงการจัดทำหนังสือ เรื่อง วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา
ความนำ
โดย นายประวิทย์ สิทธิโสภณ ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่
หนังสือ วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จัดทำขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา ๖ รอบ วันที่ ๕ ธันวาคม พุทธศักราช ๒๕๔๒ จังหวัดเชียงใหม่ได้รับมอบหมายให้ดำเนินการจัดทำขึ้น กำหนดโครงสร้างครอบคลุมเนื้อหาของท้องถิ่น ประกอบด้วย สภาพภูมิศาสตร์และสิ่งแวดล้อม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ มรดกทางธรรมชาติ มรดกทางวัฒนธรรม ภูมิปัญญาชาวบ้านและเทคโนโลยีท้องถิ่น บุคคลสำคัญของท้องถิ่น และโครงการตามพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในการพัฒนาชนบท ในจังหวัดเชียงใหม่
เชียงใหม่ เป็นเมืองที่มีความสำคัญยิ่งมาแต่อดีต เรื่องราวของเมืองเชียงใหม่ โยงใยกับอีกหลายเมือง อีกทั้งมีความกว้างขวางของข้อมูล การที่จะรวบรวมข้อมูลให้ครอบคลุมทุกเรื่องนับเป็นความลำบากมิใช่น้อย แต่คณะทำงานจัดทำหนังสือก็มิได้ท้อ ได้พยายามศึกษา ค้นคว้า รวบรวมและเรียบเรียงเนื้อหาทุกเรื่องอย่างที่สุด เพื่อความถูกต้องและสมบูรณ์ตามกรอบที่วางไว้
ขอขอบคุณคณะทำงานและผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง ที่ได้ร่วมแรงร่วมใจกัน ทำให้หนังสือเล่มนี้สำเร็จลุล่วงไปด้วยดี หวังว่าจะเป็นหนังสือที่มีคุณค่ายิ่งของสังคมไทย เป็นหลักฐานอ้างอิงต่อการศึกษาและมีส่วนกระตุ้นให้ชาวเชียงใหม่ตระหนักถึงภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ อันจะส่งผลไปสู่การพิทักษ์รักษาวัฒนธรรมที่ดีงามของชาติไทยให้คงอยู่สืบไป
(นายประวิทย์ สิทธิโสภณ) ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่