บทที่ ๔: รูปเหมือนหลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ทองสำริดโบราณเจดีย์หลวง มหากรรมเททอง ณ สวนแสงธรรม และตำนานรูปหล่อรุ่นแรก
บทที่ ๔ รูปเหมือนหลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต: มหากรรมหล่อสำริดผสมทองจังโกโบราณเจดีย์หลวง ๕๒๐ ปี ขบวนแห่ข้ามจังหวัด และตำนานรูปหล่อรุ่นแรก พ.ศ. ๒๔๙๒
มหากรรมเททอง ณ สวนแสงธรรม (๒๓ ธันวาคม ๒๕๔๕)
เมื่อการเตรียมการก่อสร้างวิหารบูรพาจารย์ดำเนินไปอย่างราบรื่น คณะศิษยานุศิษย์ได้พร้อมใจกันจัดสร้างประติมากรรมรูปเหมือนองค์สำคัญเพื่อประดิษฐานเป็นมิ่งขวัญ ในวันจันทร์ที่ ๒๓ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ เวลา ๑๐.๑๙ น. ณ สวนแสงธรรม อำเภอพุทธมณฑล จังหวัดนครปฐม ได้มีพิธีเททองหล่อรูปเหมือนพระอาจารย์มั่น ภูริทตฺโต ในอิริยาบถยืน สูง ๑.๗๓ เมตร หล่อด้วยเนื้อทองสำริดรมดำอย่างวิจิตร
พิธีในวันนั้นเปี่ยมด้วยความศักดิ์สิทธิ์ โดยมีหลวงตามหาบัว ญาณสมฺปนฺโน แห่งวัดป่าบ้านตาด จังหวัดอุดรธานี เมตตาเดินทางมาเป็นประธานเททองฝ่ายสงฆ์ พร้อมด้วยพระพุทธพจนวราภรณ์ (จันทร์ กุสโล) เจ้าอาวาสวัดเจดีย์หลวง และพระมหาเถระศิษย์สายพระป่ากรรมฐานกว่าหนึ่งร้อยรูปร่วมเจริญชัยมงคลคาถา
ความพิเศษสูงสุดของรูปหล่อองค์นี้ คือการนำ "แผ่นทองจังโกโบราณ" ที่ขุดพบจากการบูรณปฏิสังขรณ์พระธาตุเจดีย์หลวง (พ.ศ. ๒๕๓๓–๒๕๓๕) มาเป็นมวลสารหลัก แผ่นทองจังโกนี้คือแผ่นสำริดผสมทองคำแท้ที่พญาติโลกราช กษัตริย์มหาราชแห่งล้านนา ทรงสร้างหุ้มองค์พระธาตุเจดีย์หลวงไว้ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๐๒๒–๒๐๒๔ การหลอมรวมแผ่นทองประวัติศาสตร์อายุ ๕๒๐ ปี เข้ากับรูปเหมือนของพระอาจารย์มั่น จึงเป็นการผสานกระแสแห่งพระบารมีของมหาราชแห่งล้านนา เข้ากับบารมีธรรมของพระอริยสงฆ์แห่งยุคอย่างสมบูรณ์แบบ
ขบวนแห่ข้ามจังหวัดสู่วัดเจดีย์หลวง (๑๘ เมษายน ๒๕๔๖)
เมื่อรูปหล่อสำริดยืนได้รับการขัดแต่งและรมดำจนแล้วเสร็จสมบูรณ์ ในวันที่ ๑๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๖ คณะสงฆ์และศรัทธาสาธุชนได้จัดขบวนแห่ต้อนรับอย่างยิ่งใหญ่ตระการตา โดยเริ่มตั้งขบวนตั้งแต่ประตูลี้ จังหวัดลำพูน มุ่งหน้าสู่วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร จังหวัดเชียงใหม่ เพื่ออัญเชิญมาประดิษฐานชั่วคราวในพระวิหารหลวง เคียงคู่กับบุษบกอัฐิธาตุ เพื่อรอการอัญเชิญประดิษฐานอย่างถาวรในวิหารบูรพาจารย์ พร้อมกับหุ่นขี้ผึ้งหลวงปู่มั่นในอิริยาบถนั่งสมาธิเท่าองค์จริง ซึ่งสร้างถวายโดยคุณฐาวรา หวั่งหลี
ทำเนียบรูปเหมือนหลวงปู่มั่น ณ วัดเจดีย์หลวง
ภายในวัดเจดีย์หลวงวรวิหาร มีรูปเหมือนของหลวงปู่มั่นที่เปิดให้ประชาชนสักการะบูชาถึง ๓ รูปแบบ ได้แก่:
- รูปหล่อสำริดรมดำนั่งสมาธิเท่าองค์จริง: หล่อขึ้นเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๑๗ ประดิษฐาน ณ พระวิหารหลวง
- รูปหล่อสำริดรมดำยืน สูง ๑.๗๓ เมตร (องค์ปี ๒๕๔๑): สร้างถวายโดยนางทองมี เชาวน์สังเกต เมื่อวันที่ ๒๐ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๔๑
- รูปหล่อสำริดยืนผสมทองจังโกเจดีย์หลวง (องค์ปี ๒๕๔๕): องค์ประธานแห่งวิหารบูรพาจารย์
ตำนานรูปหล่อรุ่นแรกของสยาม (พ.ศ. ๒๔๙๒)
บทความตอนนี้ได้บันทึกเกร็ดประวัติศาสตร์สำคัญเกี่ยวกับ "รูปหล่อหลวงปู่มั่นรุ่นแรก" ซึ่งเกิดขึ้นในปลายปี พ.ศ. ๒๔๙๒ ขณะที่หลวงปู่มั่นกำลังอาพาธหนักในบั้นปลายชีวิต นายวัน คมนามูล คหบดีผู้เปี่ยมด้วยศรัทธา ได้ขอร้องให้นายวิชิต เชาวน์สังเกต นายช่างประติมากรรมมือหนึ่งจากกรมศิลปากร ดำเนินการปั้นและหล่อรูปเหมือนหลวงปู่มั่นด้วยทองสำริดเท่าองค์จริงขึ้นที่กรุงเทพฯ
เนื่องจากศิษยานุศิษย์ไม่ต้องการรบกวนธาตุขันธ์ขององค์ท่านที่กำลังอาพาธ นายช่างวิชิตจึงได้ใช้ภาพถ่ายของหลวงปู่มั่นเป็นต้นแบบในการขึ้นรูปดินเหนียวอย่างประณีต จนกระทั่งเมื่อหล่อองค์พระเสร็จสมบูรณ์ หลวงปู่มั่นก็ได้ละสังขารลงพอดี รูปหล่อสำริดรุ่นแรกในประวัติศาสตร์นี้ ปัจจุบันได้รับการเก็บรักษาและประดิษฐานไว้ ณ วัดป่าสุทธาวาส จังหวัดสกลนคร เพื่อเป็นมรดกอันล้ำค่าแห่งวงการพุทธศิลป์กรรมฐานไทยสืบมา
