คู่มือท่องเที่ยวเชียงใหม่ 2026

ดูเพิ่ม →
คู่มือซื้อตั๋ว CAD Chiang Mai Sky Lantern Festival 2026 รีวิวโซนที่นั่ง การเดินทาง และสิ่งที่ต้องรู้

คู่มือซื้อตั๋ว CAD Chiang Mai Sky Lantern Festival 2026 รีวิวโซนที่นั่ง การเดินทาง และสิ่งที่ต้องรู้

เจาะลึกระดับบัตร CAD Chiang Mai Khomloy Sky Lantern Festival 2026 ทั้ง 6 โซนที่นั่ง จุดนัดขึ้นรถ CMECC และ MAY

เจาะลึกเส้นทางขบวนแห่กระทงใหญ่ชิงถ้วยพระราชทาน จุดชมที่ดีที่สุด & ตารางเวลา

เจาะลึกเส้นทางขบวนแห่กระทงใหญ่ชิงถ้วยพระราชทาน จุดชมที่ดีที่สุด & ตารางเวลา

เจาะลึกเส้นทางขบวนแห่กระทงใหญ่ชิงถ้วยพระราชทาน 25 พฤศจิกายน 2026 จากประตูท่าแพถึงสำนักงานเทศบาลนครเชียงใหม่ พร

ลอยกระทงเชียงใหม่ งานฟรีริมน้ำปิง vs ตั๋วปล่อยโคม CAD ต่างกันอย่างไร เลือกแบบไหนดี?

ลอยกระทงเชียงใหม่ งานฟรีริมน้ำปิง vs ตั๋วปล่อยโคม CAD ต่างกันอย่างไร เลือกแบบไหนดี?

เทียบข้อดีข้อเสียแบบไม่กั๊ก ระหว่างเที่ยวงานยี่เป็งฟรีในเขตเมืองเก่าเชียงใหม่ กับการซื้อบัตรงาน CAD ขอมลอย 4,9

8 ร้านอาหารริมแม่น้ำปิง ดินเนอร์ใต้แสงจันทร์คืนวันเพ็ญยี่เป็ง จองโต๊ะริมน้ำสุดโรแมนติก

8 ร้านอาหารริมแม่น้ำปิง ดินเนอร์ใต้แสงจันทร์คืนวันเพ็ญยี่เป็ง จองโต๊ะริมน้ำสุดโรแมนติก

เจาะลึก 8 ร้านอาหารและห้องอาหารริมแม่น้ำปิงสำหรับดินเนอร์คืนลอยกระทง 24–25 พฤศจิกายน 2026 พร้อมงบประมาณเซตเมนู

นั่งรถไฟเที่ยวเชียงใหม่ 3 วัน 2 คืน แบบไม่มีรถส่วนตัว: เที่ยวครบคาเฟ่ วัดเมืองเก่า และถนนคนเดินด้วยสองแถวแดง

นั่งรถไฟเที่ยวเชียงใหม่ 3 วัน 2 คืน แบบไม่มีรถส่วนตัว: เที่ยวครบคาเฟ่ วัดเมืองเก่า และถนนคนเดินด้วยสองแถวแดง

แผนเที่ยวเชียงใหม่ 3 วัน 2 คืน ฉบับคนไม่มีรถส่วนตัว นั่งรถไฟด่วนขบวนพิเศษมาลงสถานีเชียงใหม่ช่วงเช้า ต่อสองแถวแ

ประเพณีจุดผางประทีปบูชาเมือง: แสงเทียนหมื่นดวงรอบคูเมือง ประวัติและความหมายมงคล

ประเพณีจุดผางประทีปบูชาเมือง: แสงเทียนหมื่นดวงรอบคูเมือง ประวัติและความหมายมงคล

ทำความรู้จักประเพณีจุดผางประทีปดินเผาบูชาเมืองเชียงใหม่ในเทศกาลยี่เป็ง ความเชื่อล้านนาเรื่องแสงสว่างดับมืด บรร

แผนที่การเดินทางวันลอยกระทงเชียงใหม่: จุดปิดถนน จุดจอดรถ รถสองแถวแดง และวิธีเดินทาง

แผนที่การเดินทางวันลอยกระทงเชียงใหม่: จุดปิดถนน จุดจอดรถ รถสองแถวแดง และวิธีเดินทาง

คู่มือเอาตัวรอดเรื่องการเดินทางคืนลอยกระทงเชียงใหม่ 24–25 พฤศจิกายน 2026 จุดปิดถนนตั้งแต่ 16:00–17:00 น. เหตุผ

พิกัดเช่าชุดไทยล้านนาแอ่วยี่เป็ง ถ่ายรูปสวยสะกดสายตา พร้อมเทคนิคแต่งกายชาย-หญิง

พิกัดเช่าชุดไทยล้านนาแอ่วยี่เป็ง ถ่ายรูปสวยสะกดสายตา พร้อมเทคนิคแต่งกายชาย-หญิง

เจาะลึกการเช่าชุดพื้นเมืองล้านนา (ผ้าซิ่น เสื้อปั๊ด ชุดหม้อห้อม) ย่านประตูท่าแพ อนุสาวรีย์สามกษัตริย์ และถนนรา

5 รูฟท็อปบาร์เชียงใหม่ จิบค็อกเทลชมทะเลโคมลอย 360 องศาเหนือฟ้าเมืองเก่า

5 รูฟท็อปบาร์เชียงใหม่ จิบค็อกเทลชมทะเลโคมลอย 360 องศาเหนือฟ้าเมืองเก่า

รีวิว 5 รูฟท็อปบาร์วิวสวยที่สุดในเชียงใหม่สำหรับค่ำคืนยี่เป็งและลอยกระทง 2026 พร้อมเงื่อนไข Minimum Spend การแ

The Inside House: คฤหาสน์กระจกสีขาวสไตล์โคโลเนียลล้านนา พร้อมพูลวิลล่าสระกระจกใสลอยฟ้า

The Inside House: คฤหาสน์กระจกสีขาวสไตล์โคโลเนียลล้านนา พร้อมพูลวิลล่าสระกระจกใสลอยฟ้า

รีวิว The Inside House เชียงใหม่ โรงแรมบูติก 5 ดาวในคูเมืองเก่า คฤหาสน์สีขาวสไตล์โคโลเนียลล้านนา สระว่ายน้ำกระ

รวมที่พักดอยสะเก็ด บ่อน้ำพุร้อนธรรมชาติ และพูลวิลล่าสไตล์เซน: สัมผัสพลังบำบัดแห่งสายน้ำแร่

รวมที่พักดอยสะเก็ด บ่อน้ำพุร้อนธรรมชาติ และพูลวิลล่าสไตล์เซน: สัมผัสพลังบำบัดแห่งสายน้ำแร่

คู่มือเลือกที่พักดอยสะเก็ด เชียงใหม่ บ่อน้ำพุร้อนดอยสะเก็ด รีสอร์ตสุขภาพ วิลล่าสไตล์เซน แช่น้ำแร่ธรรมชาติผ่อนค

โรงแรมริมแม่น้ำปิง เชียงใหม่: พักผ่อนสไตล์ลักชัวรี่ ชมวิวสายน้ำ พระอาทิตย์ตก และความเงียบสงบ

โรงแรมริมแม่น้ำปิง เชียงใหม่: พักผ่อนสไตล์ลักชัวรี่ ชมวิวสายน้ำ พระอาทิตย์ตก และความเงียบสงบ

รวมโรงแรมริมแม่น้ำปิงที่ดีที่สุดในเชียงใหม่ ย่านวัดเกตและช้างคลาน สัมผัสความเงียบสงบ ชมวิวพระอาทิตย์ตก รีสอร์ต

เรื่องใหม่จากเชียงใหม่

อ่านทั้งหมด →
AGODA OFFICIAL PARTNER · ดีลพิเศษ

ดีลโรงแรมและที่พักเชียงใหม่ ลดสูงสุด 60%

เช็คราคาโปรโมชั่นพิเศษ จองตรงผ่าน Agoda พาร์ทเนอร์อย่างเป็นทางการ การันตีราคาต่ำสุด ยกเลิกฟรีก่อนเข้าพัก จองก่อนจ่ายทีหลัง พร้อมสะสม Agoda Cash ทุกการจอง

ห้องสมุดล้านนา

ดูห้องสมุดทั้งหมด →

เก่าดี: ประเพณีและวัฒนธรรมล้านนาแต่โบราณ

พระครูโสภณกิตติญาณ (มหาสิงห์ ดวงวิไล)

ประวัติวัดสวนดอก พระอารามหลวง

ประวัติวัดสวนดอก พระอารามหลวง

พระเจริญ จรณสมฺปนฺโน (หัวหน้าห้องสมุด มจร. วิทยาเขตเชียงใหม่)

วัดเจ็ดยอด จังหวัดเชียงใหม่

วัดเจ็ดยอด จังหวัดเชียงใหม่

กรมศิลปากร กองโบราณคดี ฝ่ายอนุรักษ์จิตรกรรมฝาผนังและประติมากรรมติดที่ · เรียบเรียงโดย ธวัชชัย ปุณณลิมปภุล

วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร ที่ระลึกงานประจำปี ๒๕๓๙

วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร ที่ระลึกงานประจำปี ๒๕๓๙

วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร (ประธานอำนวยการ: พระธรรมดิลก จันทร์ กุสโล | บรรณาธิการ: พระมหาบุญไทย ปุญฺญมโน)

โชติการาม...บูรพาจารย์

โชติการาม...บูรพาจารย์

พระครูโสภณกวีวัฒน์ (ผู้รวบรวมและเรียบเรียง โดยฉันทานุมัติของพระพุทธพจนวราภรณ์ จันทร์ กุสโล) | จัดพิมพ์โดยคณะสงฆ์ธรรมยุต เชียงใหม่-ลำพูน-แม่ฮ่องสอน

ประเพณีไทยภาคเหนือ

สงวน โชติสุขรัตน์ | คำนิยมโดย พระธรรมราชานุวัตร และ เสฐียรโกเศศ (พระยาอนุมานราชธน) | จัดพิมพ์โดย สงวนการพิมพ์

วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดเชียงใหม่

วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดเชียงใหม่

กระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงมหาดไทย โดยกรมศิลปากร ร่วมกับจังหวัดเชียงใหม่

อยากอ่านเรื่องแบบไหนวันนี้?

อ่านทั้งหมด →

ย่านไหนก็มีเรื่องเล่า

Lamphun · ภาคเหนือของไทย

สวนอินทรีย์
แท้จริง

สวนที่ดูแลมากกว่า 20 ปี บนผืนดินลำพูน — ด้วยความเชื่อว่าอาหารที่ดีเริ่มต้นจากดินที่ดี

20+ปีแห่งการดูแล
50+ชนิดพืชสมุนไพร
100%อินทรีย์แท้จริง
Scroll
อัปเดตเดือนนี้ ปฏิทินกิจกรรมเชียงใหม่ ตุลาคม 2569 อ่านรายการทั้งหมด →
AGODA OFFICIAL PARTNER · ดีลที่พัก

วางแผนทริปเที่ยวเชียงใหม่? จองโรงแรมทำเลดี ลดสูงสุด 60%

พักผ่อนใกล้จุดนัดพบทัวร์ ย่านนิมมานฯ และคูเมืองเก่า การันตีราคาต่ำสุด ยกเลิกฟรีก่อนเข้าพัก พร้อมสะสม Agoda Cash ทุกการจอง

Best Price Guarantee ยกเลิกฟรี 100% Pay at Hotel
ดูโปรโมชั่นโรงแรม Agoda
TRIP.COM OFFICIAL PARTNER · ทัวร์และตั๋ว

จองบัตรเข้าชม กิจกรรม และเดย์ทัวร์เชียงใหม่ การันตีราคาดีที่สุด

เปิดประสบการณ์เที่ยวเชียงใหม่แบบครบวงจร ทัวร์ดอยอินทนนท์ ปางช้าง ล่องแก่ง บัตรเข้าสวนสัตว์ไนท์ซาฟารี และเวิร์กช็อปวัฒนธรรม จองง่าย ยืนยันทันที พร้อมรับคะแนน Trip Coins ทุกการจอง

Best Price Guarantee ยืนยันทันที Instant Confirmation Trip Coins Reward
จองทัวร์ & ตั๋ว Trip.com
เรียงตาม:

Terra Lanna กำลังรวบรวมและแปลหนังสือหายากเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ ความเชื่อ และวิถีชีวิตล้านนา เพื่อเก็บรักษาและส่งต่อเรื่องราวเหล่านี้ให้ผู้อ่านทั่วโลก

เรียงตาม:
Nampiangdin Boutique Hotel Chiang Mai
ที่พักของเรา

Nampiangdin Boutique Hotel

โรงแรมบูติค 4 ดาว สไตล์ล้านนา ใจกลางเชียงใหม่

★★★★ 4-Star Boutique 46 ห้องพัก 15 นาทีจากสนามบิน ฟรีรับส่งสนามบิน
46
ห้องพัก
4★
Star Boutique
20+
ปีแห่งประสบการณ์
15 min
จากสนามบิน
4.8 Google Reviews
★★★★★
8.9 Booking.com
4.5 TripAdvisor
★★★★ 4-Star Boutique
เกี่ยวกับเรา

ประสบการณ์ล้านนา
ที่แท้จริง

Nampiangdin Boutique Hotel คือโรงแรมบูติคระดับ 4 ดาว ที่ผสมผสานสถาปัตยกรรมล้านนาโบราณเข้ากับความสะดวกสบายสมัยใหม่ ตั้งอยู่ใจกลางเชียงใหม่ บนถนนนันทาราม ห่างจากสนามบินเพียง 15 นาที มีบรรยากาศอบอุ่น บริการจากหัวใจ พร้อมสวนร่มรื่น สระว่ายน้ำกลางแจ้ง และร้านอาหารที่คัดสรรวัตถุดิบท้องถิ่น

ห้องพัก

เลือกประสบการณ์ที่ใช่สำหรับคุณ

ทุกห้องมีระเบียงส่วนตัว วิวสระว่ายน้ำ แอร์ WiFi ฟรี มินิบาร์ และอาหารเช้ารวม

สิ่งอำนวยความสะดวก

ครบครันทุกความต้องการ

★★★★★

"ห้องพักกว้างขวาง สะดวกสบายมาก การตกแต่งสวยงามมาก ทีมงานบริการดีเยี่ยมเหมือนโรงแรม 5 ดาว อาหารเช้าสดอร่อยหลากหลาย"

นักท่องเที่ยว · Booking.com
★★★★★

"Spacious and comfortable with excellent design. The staff provided truly five-star service. Beautiful garden atmosphere and incredibly peaceful."

International Guest · TripAdvisor
★★★★★

"บริการรับส่งสนามบินสะดวกมาก สวนสวยงาม งานไม้แกะสลักประณีต ประทับใจตั้งแต่เข้าประตูจนถึง Check-out"

ผู้เข้าพัก · Google Reviews
เขียน Google Review
ที่ตั้งและติดต่อ

เดินทางมาหาเรา

ที่อยู่
14/3 Nantaram 5Kor, Nantaram Road
Tambol Haiya, Amphoe Muang
Chiang Mai 50100, Thailand
โทรศัพท์
เว็บไซต์
การเดินทาง
ห่างจากสนามบินนานาชาติเชียงใหม่ 15 นาที
ห่างจากประตูเมือง 1 กม.
CHIANG MAI HOTEL DIRECTORY

ที่พักในเชียงใหม่

ค้นหา เปรียบเทียบราคา และดูพิกัดความสะดวกสบายรอบโรงแรมจาก Agoda และ Trip.com

ฟีลลิ่งการพักผ่อนที่คุณตามหา:
1,280+ โรงแรม
พร้อมราคาสด
2 แหล่งข้อมูล
Agoda · Trip.com
24/7 อัปเดตราคา
ทุกวัน
ลุงคำช่วยเลือก

ไม่แน่ใจว่าจะพักโซนไหนดี? ให้ลุงคำช่วยเลือกโรงแรมที่ตรงใจ

ตอบคำถาม 3 ข้อสั้นๆ ลุงคำช่วยคัดกรองโรงแรมที่เหมาะกับคุณ ไม่ว่าจะมาคนเดียว มาเป็นคู่ หรือมาเป็นครอบครัว พร้อมคะแนนรีวิวจริง

Official Partner Hub · Agoda & Trip.com

การันตีราคาโรงแรมเชียงใหม่ดีที่สุด พร้อมสิทธิ์ยกเลิกฟรี 100%

ค้นหาและเปรียบเทียบที่พักกว่า 1,280 แห่งในเชียงใหม่ จองก่อนจ่ายทีหลัง ไม่ต้องตัดบัตรเครดิตทันที หรือจองแพ็กเกจเที่ยวบินและกิจกรรมผ่าน Trip.com

แผนที่ที่พัก

โรงแรมแนะนำในเชียงใหม่

เรียงตามคะแนนรีวิว — อัปเดตราคาทุกวัน

Active & Available in Chiang Mai

Your Eyes, Ears & Boots on the Ground in Chiang Mai

Moving, investing, or sourcing in Northern Thailand? We provide what no remote tool or overseas agency can ever match: genuine local presence, native northern dialect negotiation, and zero-bias on-site execution.

24h Fast On-Site Turnaround
Bilingual Fluent English & Kam Mueang
0% Markup Zero Farang Price Guarantee
100% Confidential & Independent
Why You Need a Local Fixer

Why Technology Cannot Replace Local Boots on the Ground

Overseas expats, digital nomads, and remote investors face significant friction when managing property or sourcing in Northern Thailand. Having trusted on-the-ground representation eliminates risks, protects your budget, and gives you total peace of mind.

Common Pitfalls of Managing Remotely

  • Misleading Listings: Online photos are frequently edited or years out of date. In reality, properties may have hidden mold, weak water pressure, noisy air-conditioning, or loud construction right outside your window.
  • Unwarranted Price Markups: Without local Thai and Northern dialect negotiation skills, foreigners often face inflated quotes—paying 20%–40% above true local market rates for rent, contractor labor, and artisan craft manufacturing.
  • Unreliable Wi-Fi Claims: Landlords routinely advertise 'high-speed internet' that turns out to be congested shared building Wi-Fi with high latency, dropping client Zoom calls and disrupting remote work.
  • Zero On-Site Emergency Recourse: When an air conditioner leaks, plumbing bursts, or a guest locks themselves out late at night, remote coordination across time zones is stressful and ineffective.

The Terra Lanna Advantage

  • Objective High-Definition Video Inspections: We physically inspect every corner of the property, testing plumbing pressure, air-con odor, noise decibels, and surrounding neighborhood conditions without bias.
  • Direct Native & Northern Dialect Negotiation: We speak fluent Thai and Kam Mueang directly with landlords, technicians, and workshop owners—securing authentic, fair local terms and lease conditions.
  • Certified On-Site Speedtests: We plug in directly to run certified Ookla Speedtests (measuring ping latency, jitter, download, and upload speeds) before you commit to any rental deposit.
  • Trusted Keyholding & Urgent Dispatch: Permanently stationed in Chiang Mai, ready to handle emergency lockout rescues, supervise contractors, and deliver structured photo/video reports directly to you.
Our 4 Core Capabilities

What Overseas Clients Hire Us to Do

Four specialized on-the-ground services tailored for expats, remote entrepreneurs, Airbnb owners, and international media agencies.

For Nomads & Expats

Local Fixer & Personal Assistant

Your personal problem solver in Chiang Mai. Whether you are landing soon or already living here, we eliminate bureaucratic stress, rental headaches, and language barriers.

Core Focus

Condo pre-lease walk-throughs, Wi-Fi stability tests, lease negotiation to kill farang markups, parcel reception, and initial government/immigration logistics guidance.

Key Deliverables
  • Detailed video walkthrough & timestamped photo inspection
  • Live Ookla Wi-Fi speedtest (latency, download/upload speeds)
  • Lease contract review & direct Thai landlord negotiation
  • Urgent parcel pickup, mail forwarding & local errands
Book Property Inspection →
For E-Commerce & Retail

Sourcing Agent & Quality Control (QC)

Overseas retailers and interior designers import handcrafted furniture, teakwood, ceramics, and textiles from Chiang Mai artisan hubs. We are your dedicated QC eyes on the workshop floor.

Geographical Advantage

We know the back alleys of Baan Tawai, San Kamphaeng, Bo Sang, Hang Dong, and Mae Rim. We talk directly to carvers and weavers in local dialect, preventing communication errors.

Key Deliverables
  • In-person workshop & factory visits across Chiang Mai & Lamphun
  • Detailed QC reports: timber moisture check, seam strength, finish quality
  • Bilingual sample procurement & local price negotiation
  • Packaging oversight & international shipping/forwarding coordination
Request Sourcing Agent →
For Property Owners

Local Property Manager & Inspector

Foreign investors who own condos or pool villas in Chiang Mai for Airbnb need trustworthy local oversight. We inspect rooms after cleaning, hold emergency keys, and dispatch trusted tradesmen.

Timezone Synergy

We chat and report to you during your evening hours overseas, then execute daytime on-site checkups and maintenance across Chiang Mai during local business hours.

Key Deliverables
  • Post-cleaning inspection checklist (cleanliness, linen, amenities)
  • Emergency physical keyholder & lock-out rescue service
  • On-site dispatch for leaking air-con, plumbing, or electrical repairs
  • Quarterly preventative maintenance audits & inventory checks
Inquire Property Caretaker →
For Production & VIP Travel

Location Scout & Custom Itinerary Planner

Commercial film crews, YouTube creators, and high-end travelers demand secret, authentic locations away from mass tourist traps. We scout hidden temple grounds, mountain overlooks, and private chef tables.

Exclusive Synergy

Seamlessly paired with Terra Lanna's private farmstead: organic orchard walks, botanical craft liquor workshops, and private campfire dinners in Lamphun.

Key Deliverables
  • On-site location scouting with lighting notes, acoustics & GPS coords
  • Custom vintage cartography & bespoke curated private guest maps
  • Vetted private chef tables, hidden forest cafes & quiet temples
  • Private booking access to Terra Lanna organic farmstead & workshops
Commission Location Scout →
Fast & Frictionless

How the Process Works

From initial inquiry to completed mission in 4 simple steps.

01

1. Send Your Brief

Share your requirements, links, or address via email or the booking form below.

02

2. Action Plan in 2 Hours

We confirm feasibility, provide an exact upfront quote, and schedule the on-site mission.

03

3. On-The-Ground Execution

We drive directly to the property, factory, or location with our equipment and live status updates.

04

4. Comprehensive Report

You receive comprehensive video walkthroughs, speedtest stats, defect photos, and our honest local recommendations.

Request a Fixer or Property Inspection

Tell us what you need done on the ground in Chiang Mai. We reply within 2 hours during active daytime hours.

Frequently Asked Questions

Everything You Need to Know

Online listings in Thailand frequently feature stale photos, hidden structural/mold defects, or inflated 'Farang' prices (20%–40% above local rates). Without speaking northern Thai or being physically present to smell the room, test the water pressure, and check for noisy construction, you risk getting trapped in an inflexible 12-month lease. We serve as your unbiased on-site representative.

We cover all major expat and residential districts: Old City (Sri Phum, Phra Sing), Nimmanhaemin, Santitham, Jed Yod, Chang Phueak, Chang Khlan / Night Bazaar, Wat Gate / Riverside, Mae Hia, Hang Dong, San Kamphaeng, Doi Saket, and Mae Rim. We also travel to Lamphun artisan workshops upon request.

Standard requests are completed within 24–48 hours. Urgent same-day emergency callouts can often be accommodated depending on current schedule. Contact us via email (terralanna67@gmail.com) for rapid dispatch.

We bring a laptop and mobile testing kit directly to the unit. We connect to the actual in-room router and run certified Ookla Speedtests measuring ping latency, jitter, download Mbps, and upload Mbps. We also check 4G/5G mobile signal backup coverage inside the room.

Never. Terra Lanna maintains a zero-kickback, zero-commission policy. When negotiating rent or product costs, 100% of the discount goes directly to you. You pay us solely for our time, expertise, and transparent on-the-ground service.

We accept Wise (formerly TransferWise), standard international bank wire transfer, Thai PromptPay / QR bank transfer, and major credit cards via Stripe.

กระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงมหาดไทย โดยกรมศิลปากร ร่วมกับจังหวัดเชียงใหม่ · พ.ศ. ๒๕๔๒ (ค.ศ. 1999) · เชียงใหม่

บทที่ ๓ (๓) ประติมากรรม จิตรกรรม และสถาปัตยกรรม

ประติมากรรมและจิตรกรรมล้านนา รวมถึงสถาปัตยกรรมทางศาสนา เช่น วิหาร โบสถ์ เจดีย์ และหอธรรม

บทที่ ๓ (๓) ประติมากรรม จิตรกรรม และสถาปัตยกรรม

ศิลปหัตถกรรมและงานช่างท้องถิ่น

งานศิลปหัตถกรรมและงานช่างท้องถิ่นของเชียงใหม่ มีความเป็นมาและพัฒนาการอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่อดีตจวบจนปัจจุบัน มีความเป็นเอกลักษณ์ที่แสดงถึงภูมิปัญญา ความเชื่อ และวิถีชีวิตของชาวเชียงใหม่ได้เป็นอย่างดี ดังจะกล่าวต่อไปนี้

๒.๒.๑ ประติมากรรม ศิลปะในเมืองเชียงใหม่ เริ่มตั้งแต่สมัยแรก รวมทั้งงานประติมากรรม ซึ่งเรียกว่าเป็นศิลปะล้านนา แบ่งเป็น ๓ ยุค ดังนี้

ยุคล้านนามหาอาณาจักร (ยุคราชวงศ์มังคราย) เริ่มตั้งแต่รัชสมัยพญามังรายได้รับอิทธิพลจากศิลปะหริภุญไชย (ทวารวดี ภาคเหนือ ผสมพริษี) ศิลปะจากพม่า แบบราชวงศ์และแบบพุกามตอนปลาย ศิลปะจากสุโขทัย ศิลปะจากแบบกัมโปละ ทั้งหมดนี้ได้หลอมรวมเข้ากับรสนิยมท้องถิ่นสายเชื้อชาติของชาวล้านนา ก่อให้เกิดเป็นพุทธศิลป์ล้านนาสายเถรวาทของตนเอง ซึ่งมีคติพราหมณ์เข้ามาเป็นตัวประกอบให้เกิดขึ้น

สมัยพญากือนา ได้รับอิทธิพลศิลปะสุโขทัย จากการที่พระธรรมทูตมหาสุมนเถระ นำลัทธิลังกาวงศ์เข้ามาตั้งสำนักไว้ที่ฝ่ายรามัญเข้ามาตั้งสำนักไว้ที่วัดสวนดอก

สมัยพญาติโลกราช ถึงสมัยพระเมืองแก้ว ศิลปะในยุคนี้ได้รับอิทธิพลศิลปะพุทธศิลป์ลัทธิลังกาวงศ์ ฝ่ายสำนักวัดป่าแดง รวมกับศิลปะแบบสุโขทัย อยุธยา พม่า และจีนล้านนาช่วงเหมืองและอินเดียแบบปาละ เข้ามาปรุงแต่งเป็นศิลปะยุคทองของล้านนา

ยุคล้านนาล่มสลาย เริ่มต้นเมื่อพระนางจิรประภาเทวี กษัตริย์ราชวงศ์มังรายองค์สุดท้ายได้สิ้นพระชนม์ลง อาณาจักรล้านนาจึงตกเป็นประเทศราชของพม่าอย่างสมบูรณ์ ศิลปะทุกประเภทได้ตกต่ำเสมือนศิลปะอยู่ในสภาพเป็นเพียงศิลปะพื้นบ้านเท่านั้น เป็นระยะเวลากว่า ๒๐๐ ปี

ยุคล้านนาประเทศราช เริ่มตั้งแต่พระเจ้ากาวิละได้ไว้บ่วมกับกรุงรัตนโกสินทร์ ทำสงครามกู้เอกราชจากพม่าได้สำเร็จ แล้วฟื้นฟูเมืองเชียงใหม่ให้กลับคืนมาเป็นศูนย์อำนาจของอาณาจักรล้านนาอีกครั้งหนึ่ง โดยมีฐานะเป็นเมืองประเทศราชของกรุงรัตนโกสินทร์สืบมาอีก ๙ รัชกาล การปกครองเจ้าครองนครเชียงใหม่ ศิลปะยุคนี้ได้รับอิทธิพลศิลปะไทใหญ่เชียงตุง ที่พระเจ้ากาวิละกวาดต้อนมา เป็นพื้นฐานหลัก ศิลปะพม่าแบบอังวะและมัณฑเลย์ ที่เข้ามาติดต่อค้าขาย โดยผู้ปกครองใหม่มีอิทธิพลมาก และศิลปะแบบตะวันตกแบบอังกฤษวิคตอเรีย บารอค-รอคโคโค่ ผ่านตัดตัวมาด้วย กลุ่มสุดท้าย คือ ศิลปะจีนยุคราชวงศ์เชียง ที่มาจากพ่อค้าชาวจีนที่ขึ้นมาอาศัยอยู่ในแผ่นดินล้านนาในปลายยุคประเทศราช ทั้งหมดนี้ได้หล่อหลอมเป็นแบบฉบับของศิลปะล้านนายุคนี้

งานประติมากรรมของเชียงใหม่ ซึ่งเป็นแขนงหนึ่งของศิลปะล้านนา ได้ผ่านเหตุการณ์ผันแปรทางประวัติศาสตร์ มาตั้งแต่ดิตจนปัจจุบัน อาจจำแนกได้เป็น ๔ ประเภทคือ

พระพุทธรูป นิยมสร้างปางประทับนั่งสมาธิภายปางมารวิชัย มีส่วนน้อยเป็นแบบนั่งทรงเครื่องจักรพรรดิ ปางประทับยืนมีแบบเปิดโลก ลีลา อุ้มบาตร ห้ามญาติ ห้ามพยาธิ ปางไสยาสน์หรือพระนอน นิยมสร้างต่างจากแบบภาคกลาง คือ จรนอนตะแคงขวา สีลา อุ้มบาตร ห้ามญาติ ปางไสยาสน์หรือพระนอน นิยมสร้างต่างจากแบบภาคกลาง คือ จรนอนตะแคงขวา พระเศียรหนุนพระเขนย ปลายพระบาทกางหาม เพื่อความเป็นสิริมงคล (พระนพเคราะห์ เจ็ดพระราชาปาจโยเลย ประจำพุทธกลางคืน และพระเนตร ประทับนั่งปางมารวิชัย เข้าเจ็ดวันรวมพระเนตร ๙ องค์)

พระอรหันตสาวก นิยมสร้างพระมหากัจจายนะ เป็นปางสมาธิ กุมภอยู่หน้าท้อง มักสร้างด้วยปูนปั้น ขนาดใหญ่เท่าคนจริงขึ้นไป ประดิษฐานไว้ในวิหารหลังเล็ก แยกเป็นสัดส่วนโดยเฉพาะ ถือว่าทำให้ผู้ชายอยู่เย็นเป็นสุข มีชีวิตในสุข มีชีวิตในสุข นอกจากนี้ยังนิยมสร้าง พระอัครสาวกโมคคัลลานะและพระสารีบุตร ไว้สองข้างพระประธานโดยสร้างในลักษณะยืนพนมมือถือฐานพัด

อารักษ์ นิยมสร้างไว้เพื่อเฝ้าวัด ตั้งอยู่บริเวณชานชั้นวิหารหรือมุมเจดีย์ ส่วนมากเป็นรูปปูนปั้นแบบนุ่งสูงประดับผนัง หรือมุมอาคาร

สัตว์หิมพานต์ ที่เป็นเอกลักษณ์ของวัดแบบล้านนา คือ สิงห์ กับนาค โดยตัวสิงห์นิยมสร้างเป็นคู่นั่งบนแท่นสูงข้างประตูวิหาร หรือประจำมุมองค์เจดีย์ จะสร้างเป็นทั้งสูงพระวิหาร หรือองค์พระเจดีย์ หรือลอยคายนาคโดยตัวลำตัวเลื้อยพันจากปากถึงบริเวณหน้าอก เมื่อมี ๕ เศ้า คล้ายมังกรนาค

พระยาช้าง นิยมสร้างประดับฐานเจดีย์ที่สำคัญโดยปั้นให้โผล่ออกมาจากฐานเจดีย์เพียงครึ่งตัว เจดีย์แบบนี้จะเรียกว่าแบบฐานช้างค้ำ ซึ่งทางสุโขทัยจะเรียกว่าแบบฐานช้างรอบ หรือแบบช้างล้อม โดยต้นกำเนิดจะมาจากอินเดีย ส่งอิทธิพลให้ลังกา แล้วเข้ามาสู่ประเทศไทย โดยพระธรรมทูตสายลังกาวงศ์

หงส์ มีต้นกำเนิดมาจากหงส์อันเป็นเมืองท่าพันธุ์หนึ่ง อาศัยอยู่เชิงเขาหิมาลัย นิยมสร้างประดับไว้ตัวเหงาที่เป็นเชิงชายหลังคาวิหาร (ตัวเหงา) ทั้งสองข้างของชุ้มโขง เหนือกรอบประตูวิหารหลวงและส่วนอื่นๆ ของเครื่องบนโบราสถ์ และสันหลังคาวิหาร จะใช้หงส์ตีนผา เคลือบประดับหางกันแทนบราลี

นอกจากนี้ยังมีสัตว์หิมพานต์อื่นๆ เช่น กินรี นกหัสดีลิงค์ มกรหรือพระยาลาวก หนุมาณ นางเงือก ครุฑ นกยูง มอม (สิงห์จีน) กิเลน (ม้ามังกรจีน) นิยมสร้างด้วยปูนปั้นตามแบบล้านนาที่เรียกว่า สะดายจีน ปั้นเป็นรูปปูนต่ำหรือนูนสูง ประดับที่ชุ้มโขงมณฑป ฐานพระประธาน ฐานเจดีย์ ฐานอาคาร ประกอบ กับลายกนกเครือเถา แกะสลักไม้แกะแบบนูนต่ำ แบบสองหน้าที่เรียกว่า นาคทันต์

ลายรูปสิบสองนักษัตร (สัตว์ประจำปีเกิด) ซึ่งทางล้านนาเรียกว่า ตัวเพิ่ง (อ่าน - ตั๊วเปิ้ง) หมายถึง ตัวพึ่งหรือ ตัวสัตว์ที่พาวิญญาณมนุษย์มาเกิดและคอยจุนดวงชะตาของแต่ละชีวิต) นิยมปั้น หรือแกะสลักประดับงานสถาปัตยกรรม เช่น หน้าบัน คันทวย ชุ้มเหนือประตูหน้าต่าง เป็นต้น แต่พบว่าปรากฏแพร่หลายตั้งแต่ยุคล้านนาประเทศราชเป็นต้นมา

๒. ประเภทโลหะ (สำริด) แบ่งออกได้เป็น ๒ ประเภท คือ

พระพุทธรูป ที่สำคัญ ได้แก่ พระยืนวัดพระเจ้าเม็งราย เป็นปางลีลา ปางลีลา สูง ๔.๕๐ เมตร ถือว่าเป็นพระพุทธรูปยืนปางลีลาที่ใหญ่ที่สุดและเก่าแก่ที่สุดในเมืองเชียงใหม่ เป็นพระพุทธรูปองค์แรกของศิลปะล้านนา พระยืนวัดเจดีย์หลวงวรวิหาร เรียกกันโดยทั่วไปว่าพระอัฏฐารส มีความสูง ๑๘ ศอก เป็นปางห้ามญาติ โดยพระหัตถ์ขวาสูงเสมอพระอุระอยู่ในอาการห้าม พระพาหาซ้ายทอดลงข้างพระวรกาย พระอัครสาวกโมคคัลลานะ - สารีบุตร ที่อยู่เบื้องซ้ายจะต่ำกว่าพระสารีบุตรทางด้านขวาเล็กน้อย พระยืนอุ้มบาตรวัดเชียงมั่น ขนาดเท่าพระสารีบุตรวัดเจดีย์หลวง ประดิษฐานอยู่ในวิหารหลวงประจำวัด ที่งามมีการก่อกรีพระพักตร์เข้ม พระยืนค้าคิงครูบาเจ้าศรีวิชัยวัดสวนดอก เป็น ๒ องค์ ขนาดใกล้เคียงกัน ประดิษฐานอยู่ไสช้างสองข้าง ที่เรียกว่าพระเจ้าค่าคิงพญากือนาธรรมิกราช องค์ที่เชื้อชาย - ขวา พระพุทธรูปสำริดนั่งสมาธิองค์กลาง ๒.๒๑ เมตร เนื้อชายสูงสูง .๑๘ เมตร

พระพุทธรูปหินทับ นิยมทำในปางมารวิชัย ประทับนั่งแบบขัดสมาธิเพชร จีวรจึงเรียกว่าซัดสมสมาธิเพชร จีวรริมสวยและมีพระเกศไทยทองทับ และพระเจ้าทองทัพพระพุทธสิหิงค์ วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร พระสิหิงค์วัดป่าบิง พระพุทธเจ้าดับภัย วัดดับภัย เจ้าอุ่นเมืองวัดพระธาตุดอยสุเทพราชวรวิหาร เป็นต้น พระพุทธรูปสิงห์สาม มีที่ของค่อนข้างเชียงใหม่ คือ ที่วงศ์เจดีย์ก่อน มีลักษณะผสมระหว่างสิงห์หนึ่งกับสิงห์สาม ปางมารวิชัยรักปิดทองหน้าตักกว้าง ๒ เมตร ลักษณะส่วนพระพักตร์เป็นสิงห์หนึ่งได้แก่ วงพระพักตร์ค่อนข้างกลม พระเกศามีทรงดอกบัวตูม ผ้าสังฆาฏิพาดบ่า ลงมาถึงพระนาภี พระเกตุมาลาทรงดอกบัวตูม ผ้าสังฆาฏิพาดบ่ายอวมาถึงพระนาภี พระเกตุมาลาทรงดอกบัวตูม พระพุทธรูปประดับส่วนขนาดใหญ่ที่สร้างจากการคัดเลือกเอาพุทธศิลป์สองแบบผสมกันได้อย่างสวยงาม พระพุทธรูปสิงห์สาม มีพุทธลักษณะที่สำคัญ คือ ขัดสมาธิราบนฐานเชียง พระกายไม่อวบอ้วนเท่าสิงห์หนึ่ง ผ้าสังฆาฏิพาดบ่า ลงมาสีชายรวดพระนาภี พระเกตุมาลไม่สำคัญเป็นรูปปลวเพลิง พระพุทธรูปสิงห์สามที่สำคัญ ได้แก่ พระเจ้าลิ้มคำธาตุดุค พระเจ้าฝนแสนห่าวัดช้างแต้ม พระเจ้าแสงคมวัดศรีเกิด พระเจ้ารำเปิงวัดโทกราม (วัดร่ำเปิง) พระเจ้าแสนเมืองมาวัดช่วง พระเจ้าศรีสุพรรณพระสิงห์สามคู่ประธานวัดสวนดอก พระเจ้าตื้อ วัดสวนดอก พระเจ้าค่าคิง พญากือนา วัดสวนดอก และพระพุทธรูปสิงห์สามทรงเครื่อง วัดดอกเอื้อง เป็นต้น

พระสาวก ที่สำคัญ ๒ แห่ง คือ พระโมคคัลลาน์พระสารีบุตร วัดเจดีย์หลวงราชวรวิหาร เป็นประติมากรรมสำริดขนาดใหญ่ และเก่าแก่ที่สุดตั้งเพียงคู่เดียว ของเมืองเชียงใหม่ ประทับยืนอยู่สองข้างพระอัฏฐารสองค์ประธานในพระวิหาร พระอุปคุต วัดอุปคุต เป็นประติมากรรมสำริดรูปพระสาวกขนาดใหญ่เกือบเท่าคนจริง นั่งขัดสมาธิ ยกซ่าองค์สูงขึ้นจากพื้น ยกมือทั้งคู่พนมพระอุระคว้ามือด้านหลัง นิ้วพระหัตถ์ทั้งสี่นิ้วเสมอกัน เศียรโล้น นับว่าเป็นรูปพระอรหันตสาวกสำคัญมีขนาดใหญ่ ฝีมือช่างหลวงล้านนายุคต้นที่มีขนาดใหญ่ งดงาม และเก่าแก่

๓. พระพุทธรูปไม้ พระพุทธรูปไม้นิยมสร้างในแทบทุกด้านล้านนาอย่างแพร่หลาย แต่ยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์เป็นต้นมาแต่จะมีดกกว่า มีฝีมือช่างงามปานกลาง แกะสลักและรักปิดทองด้วยฐานจารึก ไม้ไผ่หรือไม้จันทน์ พระพุทธรูปไม้ที่สำคัญในเมืองเชียงใหม่ คือ วัดบุพพาราม เป็นพระพุทธรูปสลักจากไม้สักทองทั้งท่อนแต่จะมีดกว่า พระพุทธรูปยืนสองข้างพระศิลา ที่วัดเจ้าเมืองมา เป็นพระพุทธรูป ๒ องค์ แกะสลักจากไม้สักปิลาค่าคีพญามังราย อายุการสร้างอยู่ในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ ประดิษฐานอยู่ในวิหารปางยืนโทรหนะ ประจำมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ พระยืนเทโรหนะ สูงขนาดเท่าคนจริงแกะสลักจากไม้สักท่อนเดียว ปัจจุบันประดิษฐานไว้ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเชียงใหม่

๔. พระพุทธรูปปูนขาว ที่สำคัญได้แก่ พระพุทธรูปแกะสลักติดบนช้าง ๒ กิ่ง สร้างโดยมีช่างสำนักล้านนา ยุคพระเจ้าวิโรจสุริยวงศ์ เจ้าครองนครเชียงใหม่ลำดับที่ ๖ โปรดให้สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๔๐๑ ด้านช้างสูง ๑๑๐ เซนติเมตร ด้านช้างขาวสูง ๙๑๖ เซนติเมตร วัดตามโค้งยาว ๑๕๕ เซนติเมตร และพระสิงห์สามประทับนั่งปางมารวิชัย อยู่ในชุ้มกนกแบบล้านนายุคปลาย และรวม ๓๖ องค์ สองกิ่งรวม ๗๒ องค์ ปัจจุบันเป็นพระพุทธชาติอยู่หน้าอยืนอัฏฐารสในวิหาร วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร ๕. พระพุทธรูปดินชาติ ที่สำคัญ คือ พระศิลาดำปางปราบช้างนาฬาคีรี วัดเชียงมั่น เป็นพระพุทธรูปแกะสลักแบบนูนสูงจากหินแกรนิตสีดำ สูงประมาณ ๑๑ นิ้ว มีข่างอินเดียสลัก สมัยปาละ ที่หื่นตันนคร เจ้าเมืองลำปาง นำมาถวายพระเจ้าติโลกราช ประดิษฐานไว้คู่กับพระแสตงคมณี วัดเชียงมั่น ชาวบ้าน

พระสิงห์สามปางสมาธิ แกะสลักจากหยกเขียวเมืองแนวคูเวอร์ ประเทศแคนาดา สร้างขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองเมืองเชียงใหม่ ๗๐๐ ปี และโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงครองสิริราชสมบัติครบ ๕๐ ปี เสร็จเมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๘ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระราชทานนามว่า พระพุทธเฉลิมสิริราช ประดิษฐานไว้แท่นในชุ้มประจำทิศตะวันออกของเจดีย์หลวง ซึ่งเคยเป็นที่ประทับของพระแก้วมรกต นับเป็นพระรัตนชาติหินนาดใหญ่และสวยงามที่สุดในยุคปัจจุบัน

๒.๒.๒ จิตรกรรม งานจิตรกรรมในเชียงใหม่ ที่เห็นอยู่ในปัจจุบัน เป็นงานที่ถูกสร้างขึ้นในช่วง ๑๕๐ ปีนี้เอง ส่วนที่เก่าขึ้นไปพบน้อยมาก สาเหตุของการสูญหายทลายไปนั้น ส่วนหนึ่งเกิดจากการเสื่อมโทรมไปตามอายุเวลา อีกส่วนหนึ่งคงเกิดจากตัวงานจิตรกรรมเองที่มีโครงสร้างทางวัสดุไม่คงทน ไม่อาจต้านทานต่อสภาพอากาศที่มีฝนชุกและความชื้นสูงนักนอกจากนี้ยังมีการบูรณะซ่อมแซมในลักษณะของการลบแล้วเขียนใหม่ ไม่นิยมอนุรักษ์หรือเก็บรักษาของเก่าไว้ เนื่องมาจากแนวคิดของชาวพุทธที่ยอมรับความไม่จีรังยั่งยืนของสิ่งทั้งหลาย และเชื่อว่าการสร้างศาสนวัตถุขึ้นใหม่นั้น จะนำมาซึ่งบุญกุศลที่มากกว่าเดิม

วัตถุประสงค์ของงานจิตรกรรม จิตรกรรมแบบประเพณีของเชียงใหม่นั้น มีลักษณะพื้นฐานคล้ายคลึงกับภูมิภาคอื่นๆ ของไทย คือเป็นงานที่สร้างขึ้นเนื่องในพุทธศาสนาเป็นหลัก โดยมีวัตถุประสงค์ที่พอจำแนกได้ดังนี้: เพื่อถวายเป็นพุทธบูชาตามศรัทธาที่มีต่อศาสนา นับเป็นวัตถุประสงค์พื้นฐานที่สุด เพราะเป็นการตอบสนองต่อวิถีชีวิตวัฒนธรรมของชาวพุทธทั่วไป ที่ต้องการสร้างสมบุญกุศลขึ้นตามความเชื่อในศาสนา และการทำบุญที่ได้อานิสงส์สูงสุดนั้น เชื่อกันว่าคือการสร้างศาสนวัตถุหรือศาสนสถานไว้ในพุทธศาสนาอันได้แก่ การสร้างพระพุทธรูป เจดีย์ โบสถ์วิหาร กุฏิสงฆ์ คัมภีร์และการปฏิสังขรณ์สิ่งต่างๆ ในวัด รวมถึงการสร้างงานจิตรกรรมขึ้นก็นับเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมดังกล่าว ซึ่งอาจเป็นในรูปของผู้มีจิตศรัทธาออกทุนทรัพย์ว่าจ้างช่างเขียน หรือช่างเขียนอาจทำอุทิศถวายโดยปราศจากสินจ้างได้

เพื่อสั่งสอนและเผยแพร่หลักธรรมผ่านเรื่องราวในงานจิตรกรรม เป็นสมมติฐานที่สืบเนื่องจากตัวภาพและเรื่องราวในงานจิตรกรรมเป็นสำคัญ กล่าวคือเรื่องที่นิยมเขียนส่วนใหญ่มักที่มาจากวรรณกรรมพุทธศาสนา ที่แต่งขึ้นเพื่อมุ่งเจริญศรัทธาและสั่งสอนศาสนิกชน โดยการแฝงหลักธรรมไว้ในรูปของนิทานเรื่องเล่าต่างๆ เช่น หลักความเชื่อเรื่องกรรม หรือบารมีชนิดต่างๆ ซึ่งการถ่ายทอดโดยอาศัยรูปภาพนั้น สามารถสื่อทั้งเรื่องราวและความเพลิดเพลินไปด้วยเวลาเดียวกัน ประกอบกับสังคมโบราณผู้รู้หนังสือจำกัดอยู่เฉพาะบุคคลชั้นสูงและพระสงฆ์เท่านั้น ภาพจิตรกรรมในวัดจึงเสิ่งในการสั่งสอนธรรมแก่ประชาชนทั่วไปได้ส่วนหนึ่ง ยกเว้นจิตรกรรมบางแห่งที่อาจเขียนเรื่องที่ไม่เกี่ยวกับศาสนาโดยตรง เช่นเรื่องสังข์ทองและสุวรรณหงส์ที่วิหารลายคำเป็นต้น ซึ่งน่าจะเป็นการเขียนเพื่อความเพลิดเพลินเท่านั้น

เพื่อตกแต่งภายในอาคารให้ดงามและมีบรรยากาศน้อมนำไปในทางศาสนา การมีจิตรกรรมประดับอยู่ในโบสถ์วิหารนั้น นอกจากจะช่วยเสริมสร้างในด้านความสวยงามแล้ว ภาพจิตรกรรมทั้งหมด ยังมีส่วนในการเสริมสร้างบรรยากาศของความศักดิ์สิทธิ์ให้เกิดขึ้นภายในอาคารอีกด้วย สีสันและรูปทรงโดยรวมของงานจิตรกรรมสามารถลดความเวิ้งว้างเปล่าของผนังและปริมาณของแสงสว่างลง ทำให้บรรยากาศภายในค่อนข้างมืดสลัว ซึ่งจะช่วยขับเส้นให้องค์พระประธานดูเด่นและเปล่งประกายดังยิ่งขึ้น ก่อให้เกิดความรู้สึกประทับใจและความเลื่อมใสศรัทธาแก่ผู้เข้าไปสัมผัสในอาคารได้เป็นอย่างดี

เพื่อสร้างความสมบูรณ์ทางด้านความหมายให้กับตัวอาคาร งานจิตรกรรมเป็นองค์ประกอบสำคัญในการกำหนดคตินิยมความหมายให้กับอาคารได้อีกด้วย กล่าวคือ จิตรกรรมมีฐานะเป็นสัญลักษณ์และการเสริมสร้างความเชื่อพุทธศาสนสถานให้สมบูรณ์ ซึ่งคำว่า "คติความเชื่อพุทธศาสนสถาน" ในที่นี้หมายถึงสถานสมมติแห่งความบริสุทธิ์หรือพุทธภูมิ ซึ่งการแทนความหมายดังกล่าวโดยอาศัยภาพจิตรกรรมนั้น ช่างใช้สัญลักษณ์หลายแบบและหลายระดับซับซ้อน ขึ้นอยู่กับวิวัฒนาการของศิลปะและระดับสติปัญญาของช่างเป็นสำคัญ

ลักษณะทั่วไปของจิตรกรรมเชียงใหม่ งานจิตรกรรมอาจแบ่งออกบนหลักเกณฑ์ คือ แบ่งตามรูปลักษณะและการใช้งาน เช่น จิตรกรรมฝาผนัง พระบฏ และสมุดภาพ เป็นต้น ส่วนการแบ่งอีกลักษณะหนึ่งจะดูจากเทคนิควิธีการสร้างสรรค์งาน ในที่นี้หมายถึง สถานสมมติแห่งความบริสุทธิ์หรือพุทธภูมิ ซึ่งการแทนความหมายดังกล่าวโดยอาศัยภาพจิตรกรรมนั้น ช่างใช้สัญลักษณ์หลายแบบและหลายระดับซับซ้อน ขึ้นอยู่กับวิวัฒนาการของศิลปะและระดับสติปัญญาของช่างเป็นสำคัญ

งานจิตรกรรมเชียงใหม่เท่าที่พบหลักฐาน มักอยู่ในขอบเขตของจิตรกรรมฝาผนังที่ส่วนใหญ่เป็นงานเทคนิคสีฝุ่น ส่วนที่เขียนลายกระดาษซึ่งอยู่บนฝาผนังข้างบน นอกจากนี้ยังสามารถแบ่งตามระดับของสังคมวัฒนธรรมที่เป็นเจ้าของงาน ซึ่งจะแสดงถึงมาตรฐานทางการช่างว่าเป็นงานระดับช่างหลวงหรืองานระดับช่างพื้นบ้าน

สำหรับงานจิตรกรรมฝาผนังเชียงใหม่นั้น พบว่านิยมเขียนภายในพระวิหาร (ขณะที่ภาคกลางนิยมเขียนภายในพระอุโบสถ) คงเพราะวิหารล้านนาเป็นอาคารหลักของวัดที่มีพระพุทธรูปประดิษฐานเป็นประธานอยู่ ที่ชาวบ้านจะเข้ามาทำบุญให้พระฟังเทศน์ฟังธรรม รวมถึงกิจกรรมอื่นๆ ทางโลก วิหารจึงเป็นอาคารเอนกประสงค์หรือศาลาประชาคมไปด้วยในตัว การเขียนจิตรกรรมขึ้นในวิหารจึงนับว่าเหมาะสมที่สุดตามประสงค์ของคนโบราณที่มักจะใช้ภาพเขียนเพื่อการสั่งสอน และเป็นเครื่องโปรดในเวลาเดียวกัน

รูปแบบและเรื่องราวในงานจิตรกรรม รูปแบบการแสดงออกของจิตรกรรมเชียงใหม่นั้น พบว่านิยมเขียนภายในพระวิหาร ทั้งแบบภาพเล่าเรื่องและภาพไม่เล่าเรื่อง (ภาพสัญลักษณ์และลวดลาย) ภาพเล่าเรื่อง นิยมเขียนเรื่องเกี่ยวกับพุทธประวัติ ทศชาติชาดก และปัญญาสชาดก ซึ่งเป็นนิทานธรรมพื้นบ้าน นอกจากนี้ยังมีทศศาสนอกเรื่องสังข์ทองและสุวรรณหงส์ที่ถูกถ่ายทอดออกเป็นภาพจิตรกรรมด้วย เรื่องราวดังกล่าวเขียนขึ้นในรูปของฉากเหตุการณ์สำคัญ ตามท้องเรื่องเรียงต่อกันในแต่ละห้องภาพ นอกจากนี้ยังสอดแทรกภาพความเป็นอยู่ไปรอบตัว ไม่ว่าจะเป็นอาคารบ้านเรือน สภาพสังคมและสิ่งแวดล้อมต่างๆ ในสมัยนั้น ทำให้เราสามารถเห็นถึงภาพชีวิต วัฒนธรรม ความเป็นอยู่ ตลอดจนประเพณีการเล่นต่างๆ ได้เป็นอย่างดี

ภาพสัญลักษณ์และลวดลาย พบหลักฐานมาตลอดตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ ๒๐ ถึง ๒๕ มักทำเป็นภาพลอกลายพระพุทธเจ้าที่ประทับนั่งพระโพธิ์เรียงซ้ำกันหลายแถว นอกจากนี้ยังมีภาพบุปผา พระพุทธเจ้าเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์หลังจากเทศนา โปรดพุทธมารดา ส่วนงานแบบลวดลายนั้นมีลักษณะเป็นศิลปะตกแต่ง ทั้งประเภทภาพและลายเขียนสี

องค์ประกอบภาพในงานจิตรกรรมนั้น คือองค์ประกอบย่อยประเภทต่างๆ ได้แก่ ภาพบุคคล ภาพสถาปัตยกรรม ฉากธรรมชาติ ภาพบุคคลมักจำแนกเป็นด้วยเอกลักษณ์และตัวประกอบ ที่แสดงสถานภาพทางสังคมอย่างชัดเจน ซึ่งกำหนดรู้ได้จากการแต่งกายและตำแหน่งของตัวภาพ ซึ่งประกอบด้วยภาพ กษัตริย์ ขุนนาง ทหาร ชาววัง ชาวบ้าน ชาวต่างชาติ ในส่วนของภาพชาววังสามารถแยกเป็นกลุ่มชนต่างๆ เช่น ไทยวน ไทใหญ่ พม่าและชาวจีน ที่สะท้อนให้เห็นถึงชีวิตความเป็นอยู่ของกลุ่มชนต่างๆ

ภาพสถาปัตยกรรมในงานจิตรกรรมนั้น เป็นการผสานระหว่างการประดิษฐ์กับการเลียนแบบอาคารจริง ได้แก่ ภาพปราสาทราชวัง ปีก ประตูและกำแพงเมือง ส่วนภาพบ้านเรือนราษฎรเขียนอย่างสอดคล้องกับความเป็นจริง เช่น เรือนกาแหง ห้างเฝ้านา ศาลาและบ่อน้ำ ตลอดจนเครื่องใช้พื้นบ้าน เช่น เขียงหมาก จั่งหรือถ้วย ชาวและบ่อน้ำ เป็นต้น

ส่วนฉากธรรมชาติที่ปรากฏ มีทั้งว่าดอยงดงามในลักษณะของภาพทิวทัศน์ และการวาดเพียงคร่าวๆ พุ่มไม้ โขดหินและแนวของเนินดิน โดยทั่วไปใช้เป็นตัวคั่นหรือแบ่งกลุ่มภาพ รวมทั้งการเน้นภาพปราสาทราชวังให้ดูเด่น

รูปแบบศิลปะของจิตรกรรมเชียงใหม่ เมื่อดูในวิวัฒนาการทางศิลปะ จิตรกรรมเชียงใหม่ไม่แสดงให้เห็นความต่อเนื่องมากนัก เพราะหลักฐานที่มีอยู่ต่างช่วงจากกันถึงสามร้อยปี คือ งานกลุ่มแรกเป็นจิตรกรรมรุ่นเก่าที่มีอยู่ในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๒๐-๒๑ ส่วนอีกกลุ่มหนึ่งเป็นจิตรกรรมยุคหลัง ในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๒๕ งานจิตรกรรมรุ่นเก่า แม้จะมีงานเหลืออยู่น้อยมาก แต่ก็มีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากเป็นตัวอย่างของจิตรกรรมล้านนายุครุ่งเรือง อย่างไรก็ตามเราไม่สามารถกำหนดลักษณะเฉพาะของจิตรกรรมรุ่นเก่านี้ได้แน่ชัด เพราะหลักฐานอยู่ในสภาพชำรุดและมีจำนวนน้อยเกินไป คือ มีจิตรกรรมฝาผนัง ๒ แห่ง และภาพพระบฏ ๒-๓ ผืน เท่านั้น

จิตรกรรมอายุเก่าที่สุดในเชียงใหม่ขณะนี้ก็คือ จิตรกรรมฝาผนังภายในกรุเจดีย์ประธานวัดอุโมงค์ เชิงดอยสุเทพ เขียนเป็นภาพอดีตพระพุทธเจ้า ๒๘ พระองค์ ด้วยเทคนิคตัดเส้นพู่กันแสดงงานพื้นทอง ในด้านรูปแบบศิลปะว่ามีแบบอย่างศิลปะภาพนอกกว่าอยู่ทั้งหมด คือ แบบสุโขทัยและอยุธยา ปัจจุบันภาพเขียนแห่งนี้อยู่ในสภาพลบเลือนแล้วทั้งหมด อีกแห่งหนึ่งอยู่ภายในวัดเดียวกัน คือ จิตรกรรมประดับผนังและเพดานของถ้ำวิหารลายคำ หลังคาโค้งหลายช่องเชื่อมถึงกัน จิตรกรรมที่เหลืออยู่มีเพียงลบเลือนสูรูปดอกไม้ไปในไม้และภาพนกพนกหลังคาวันตก เป็นลวดลายเขียนสีปะปนตกอุตสาหกิจตลอดผัง โดยมีแบบลายแตกต่างกันในแต่ละช่องอุโมงค์ โดยทั่วไปไม่กำหนดพระพุทธศักราชแต่นักวิชาการจัดสันนิษฐานว่าเป็นงานจิตรกรรมฝาผนังภายในกรุเจดีย์วัดนี้มีอายุอยู่ในครั้งแรกพุทธศตวรรษที่ ๒๐ ราวสมัยพญากือนา ส่วนลายเขียนสีในถ้ำวิหารมีอายุราวต้นพุทธศตวรรษที่ ๒๑

นอกจากจิตรกรรมฝาผนังแล้ว ยังพบหลักฐานประเภทพระบฏด้วย คือ เป็นจิตรกรรมบนผืนผ้าสี่เหลี่ยมยาวแนวตั้ง ซึ่งมีทีความเป็นรูปแบบเฉพาะประเภทพระบฏ นิยมสร้างแทนพระบฏในกรุเจดีย์วัดดอกเงิน อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่ มีลักษณาว ๑.๘๐ x ๓.๕๐ เมตร ปัจจุบันจัดแสดงอยู่ที่หอศิลป์ ถนนเฟ้า เขตพระนคร กรุงเทพฯ พระบฏผืนนี้วาดเป็นภาพพระพุทธเจ้าเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ในลำดับก้าวเดินบันได แวดล้อมด้วยภาพพระอินทร์ พระพรหมและเหล่าเทวดาที่มาส่งเสด็จจากดาวดึงส์ เป็นภาพรูปแบบพิเศษจากภาพที่พบทั่วไป รายละเอียดของบุปกรของขบวนสวรรค์ชั้นนั้น นับเป็นแบบอย่างเฉพาะของศิลปะเชียงใหม่ นอกจากนี้พระบฏยังมีโครงสีเป็นแบบพรุงหลืที่ประกอบด้วยสีสันจำนวนมาก อาทิ สีเขียว สีน้ำเงิน สีเหลืองและสีแดง รวมทั้งมีการปิดทองที่ภาพพระเจ้าอีกด้วย

ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเชียงใหม่ มีพระบฏเก่าอีกผืนหนึ่งตั้งแสดงอยู่ เป็นพระบฏเก่ามาตรฐาน คือ วางองค์ประกอบภาพแบบสมมาตร มีภาพพระพุทธเจ้าประทับยืนอยู่ตรงกลางขนาดใหญ่กว่าพระสาวกที่กำลังเข้าเฝ้าอยู่สองข้าง ด้านบนมีฉัตรและพระอาทิตย์และพระจันทร์ ส่วนพื้นหลังมีภาพดอกไม้ร่วงที่เขียนอย่างประณีตสวยงาม นอกจากนี้ยังมีพระบฏอีกผืนหนึ่งอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติวังสวนผักกาด กรุงเทพฯ ที่มีรูปแบบเป็นศิลปะล้านนาอย่างชัดเจน มีลักษณะพิเศษ คือ ภาพพระเจ้าจะเขียนอยู่ในชุดทรงเครื่อง มีอาภรณ์ประดับตรงมีสีสันงดงาม อยู่ในสภาพที่สมบูรณ์มาก

งานจิตรกรรมในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๒๕ มีความหลากหลายในด้านแบบศิลปะที่เด่นชัด ได้แก่ศิลปะที่ได้รับอิทธิพลจากพม่าและรัตนโกสินทร์ ขณะที่งานอีกกลุ่มหนึ่งน่าสนใจไม่น้อย เช่น แบบไทใหญ่ แบบกรุงเทพฯ หรือแบบพื้นบ้าน เป็นเอกลักษณ์เด่นอย่างของจิตรกรรมเชียงใหม่ยุคหลังนี้

งานจิตรกรรมที่สำคัญในเชียงใหม่ จำแนกตามประเภทวัสดุที่สร้างและรูปลักษณะ ตลอดจนยุคสมัยดังนี้:

จิตรกรรมฝาผนังวิหารลายคำ วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร วิหารลายคำ ภายในมีจิตรกรรมฝาผนังที่งามประดับอยู่ตลอดทั้งอาคาร แบ่งเป็น ๒ ส่วน คือ ภาพลายทองล่องชาด เทคนิคปิดกระดาษบนเสาและผนังด้านหลังพระประธาน เป็นงานแบบลวดลายเกือบทั้งหมด ลายทองบนผนังด้านหลังพระประธาน จุดเด่น คือ มีการใช้ทองมากเป็นพิเศษ ทำให้พระพุทธรูปดูเด่นในแบบรูปแบบศิลปะ แสดงให้เห็นการผสมผสานระหว่างศิลปะจีน คือ ภาพหงส์ กับศิลปะแบบไทยภาคกลาง คือ รูปปราสาทและลวดลายที่อยู่โดยรอบ

จิตรกรรมภาพเขียนสี เป็นภาพเล่าเรื่อง ตลอดผนังด้านข้าง ทิศเหนือเขียนเรื่องสังข์ทอง จัดเป็นงานแบบสกุลช่างเชียงใหม่ ส่วนผนังด้านทิศใต้ เขียนเรื่อง สุวรรณหงส์ เป็นงานของช่างพื้นเมืองที่เขียนแบบศิลปะกรุงเทพฯ

ภาพเขียนสีเล่าเรื่องสังข์ทอง เป็นจิตรกรรมที่โดดเด่นและมีชื่อเสียง ลักษณะโดยรวม เป็นงานที่มีความประณีตพิถีพิถัน ทั้งในด้านการออกแบบและฝีมือช่างเช่น การวางองค์ประกอบภาพสอดคล้องกับพื้นของแต่ละภาพเหตุการณ์หนึ่ง ทำได้อย่างต่อเนื่องและมีจังหวะที่สานกลืนเป็นหนึ่งเดียวกันทั้งผนัง เช่น ในผนังแรกที่เริ่มจากภาพกษัตริย์พันธุวัดแปลง ในตอนล่างไปดัดขึ้นไป เป็นภาพพระสังข์หนีออกซุ้มตัวด้านหลังและลอบโบยชุดเจาะหนีไป จากภาพเหตุการณ์หนึ่งไปสู่อีกหนึ่งอันเดียวกัน ทั้งผนัง เช่น ในผนังแรกที่เริ่มจากภาพเจ้าสามนดในห้องภาพที่สอง ภาพเจ้าชายกรอยเอิดเจียงเขียนอย่างประณีตและมีชีวิต ภายในภาพปราสาทที่ออกแบบขึ้นใหม่ โดยประยุกต์รูปแบบสถาปัตยกรรมพม่า รวมถึงสีสันและทองที่ใช้อย่างงดงาม ทำให้จนกลายเป็นจุดศูนย์รวมของภาพทั้งหมด นอกจากนี้ส่วนที่โดดเด่นมากคือ ภาพสะท้อนชีวิตชาวบ้านและเมือง ภาพการแต่งกาย ประเพณีการกินอยู่ การละเล่น การเกี้ยวพาราสี รวมถึงธรรมชาติ และภาพทิวทัศน์ที่เขียนได้อย่างสวยงาม

ภาพผนังสุวรรณหงส์ สภาพทั่วไปลบเลือนและหลุดร่วงมาก ลักษณะพื้นฐานมีความคล้ายคลึงกับภาพผนังสังข์ทอง กล่าวคือ เป็นภาพเล่าเรื่องแบบต่อเนื่องที่กินพื้นที่ผนังเท่ากัน มีทิศทางการดำเนินเรื่องทั้งสองด้านในอาคารตลอดจนมีโครงสีหลักที่ไม่ต่างกันมากนัก คือ มีสีแดง สีเขียว และสีน้ำตาล ครอบงำภาพส่วนใหญ่ ดังนั้นส่วนที่แตกต่างกันของทั้งสองผนังก็คือ ส่วนรายละเอียดที่ทำให้เกิดลักษณะเฉพาะ ได้แก่ รูปแบบศิลปะ มาตรฐานฝีมือช่าง และเทคนิคเฉพาะต่างๆ นอกจากนี้ยังพบว่า ภาพผนังสุวรรณหงส์ ไม่นิยมเขียนภาพชีวิตความเป็นอยู่ต่างๆ เหมือนผนังสังข์ทอง ตัวงานมีลักษณะที่คล้ายกันในประเด็นภาพเล่าเรื่องแบบต่อเนื่องที่กินพื้นที่ผนังเท่ากัน มีทิศทางการดำเนินเรื่องทั้งนอกอาคาร คือ ดูเรียบง่าย ไม่ซับซ้อน

จิตรกรรมฝาผนังวัดเสาหิน อำเภอเมืองเชียงใหม่ จัดเป็นงานจิตรกรรมแบบภาคกลาง ช่วงสมัยรัชกาลที่ ๔-๕ เป็นเรื่องเวสสันดรชาดกกับพระนครและช่างต่างประเทศ ในตอนที่พระเวสสันดรเสด็จกลับพระนคร ขบวนแห่ทหารม้าฝรั่งไปรับเสด็จ และตอนกลับเข้าเมือง ก็เป็นภาพขบวนม้าของชาวตะวันตกที่มีความตงามแปลกตา สามารถเห็นหลักฐานสะท้อนภาพฝรั่งในเชียงใหม่ช่วงเวลานั้นได้เป็นอย่างดี

จิตรกรรมฝาผนังหอไตรวัดช่างม้อน อำเภอเมืองเชียงใหม่ เป็นอาคารทรงตึกสองชั้นขนาดเล็ก มีลวดลายปูนปั้นและปิดทองที่ผสมผสานศิลปะหลายแบบ ส่วนงานจิตรกรรมผนังนั้น เขียนอยู่ด้านนอกของอาคารบนผนังระเบียงชั้นบน ซึ่งนอกจากจะแปลกและโดดเด่นมากยิ่งแล้ว ยังทำให้เข้าใจเกี่ยวกับหอไตรว่าเป็นอาคารที่ต้องการให้เห็นเพียงภายนอกเท่านั้น

จิตรกรรมฝาผนังแบบภาพเล่าเรื่องอิทธิพลไทยภาคกลาง มีช่างและการแสดงออกลักษณะงานพื้นบ้าน เรื่องราวที่เขียนเป็นนิทานที่นิยมกันในท้องถิ่นภาคเหนือ คือเรื่อง พรหมจักร ซึ่งมีโครงเรื่องคล้ายเรื่องรามเกียรติ์ จึงเป็นงานศิลปะแบบประเพณีนิยมช่างท้องสุดท้ายที่พบในเขตตัวเมืองเชียงใหม่ ซึ่งน่าจะเขียนขึ้นในช่วงปี พ.ศ. ๒๔๗๐-๒๔๗๕ เป็นต้นไป เพราะหลังจากนี้ ช่างพื้นเมืองเชียงใหม่ก็หันไปนิยมเขียนแบบศิลปะภาคกลาง ที่ได้รับอิทธิพลจากรัตนโกสินทร์แทน

จิตรกรรมฝาผนังฝีมือช่างไทใหญ่ ลักษณะที่เป็นจุดเด่นของจิตรกรรมไทใหญ่ คือ การหยิบยืมวัฒนธรรมชั้นสูงของราชสำนักพม่าใช้ จึงพบว่าภาพปราสาทแบบพม่า และภาพตัวเองจะอยู่ในชุดเครื่องแบบกษัตริย์พม่า หากเป็นภาพพระพุทธเจ้า ก็จะใช้พระพุทธรูปแบบมัณฑเลย์เป็นหลัก ขณะที่ภาพบุคคลชั้นรองและชาวบ้าน จะใช้แบบอย่างของชาวไทใหญ่เอง หรือแบบชาวล้านนาทั่วไป

สถาปัตยกรรม

สถาปัตยกรรมถือเป็นงานแขนงหนึ่งใน เทวศาสตร์ ที่มีอยู่ในองค์พระพิฆเนศวร์ โดยมากแล้วความเข้าใจเรื่องงานสถาปัตยกรรมนั้นหมายถึงอาคารที่สร้างสรรค์ขึ้นโดยสถาปนิกที่มีความชำนาญ มีความรู้พื้นฐานทางด้านวิชาการในการก่อสร้าง มีประสบการณ์ทางสังคม เข้าใจธรรมชาติ และตัวอาคารที่ผ่านการสร้างสรรค์ต้องมีความงาม รวมถึงสามารถตอบสนองประโยชน์ใช้สอยได้อย่างสมบูรณ์ ตามความมุ่งหมาย ถ้าหากเป็นอาคารศาสนสถานด้วยแล้ว ผู้สร้างสรรค์ในอดีตต่อไปต้องมีความรู้เท่าทันศาสนา และผ่านการบวชเรียนมาก่อนด้วย ดังนั้นจึงไม่น่าแปลกใจเลย ที่นายช่างหรือสถาปนิกที่ชาวล้านนามีศัพท์เรียกเฉพาะว่า สล่า ในอดีตจึงเป็นพระภิกษุสงฆ์เสียส่วนมาก

ในอดีตเมืองเชียงใหม่ คือ ศูนย์กลางทางการเมือง การปกครอง และศาสนาของดินแดนล้านนา หากจะนับตั้งแต่การก่อร่างสร้างเมืองในสมัยของพญามังราย ตั้งแต่ พ.ศ. ๑๘๓๙ เป็นระยะเวลา ๗๐๐ กว่าปีมาแล้ว จึงไม่เป็นที่น่าแปลกใจเลยที่สามารถพบเห็นรูปแบบของงานสถาปัตยกรรมอันหลากหลายภายในเขตเมืองเชียงใหม่ ที่มีเนื้อหาเฉพาะงานสถาปัตยกรรมแบบโบราณ โดยยกเว้นเรื่องของกำแพงเมือง วัง สถาปัตยกรรมสมัยใหม่ อาคารราชการ หรือสถาปัตยกรรมเฉพาะกิจเช่น ผาม (ประรำพิธี) เมรุปราสาทต่างๆ เป็นต้น

เพื่อความเข้าใจที่กระจ่างมากขึ้น อาจแบ่งงานสถาปัตยกรรมเมืองเชียงใหม่เป็น ๒ ประเภท คือ

สถาปัตยกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับวิถีการดำเนินชีวิต เป็นงานสร้างสรรค์เพื่อตอบสนองการดำเนินชีวิตของผู้คน ได้แก่ บ้านเรือนที่พักอาศัย และบ้านเรือนที่สร้างเพื่ออยู่อาศัยสวนกับการค้า เป็นเรือนร้านค้า อาจแบ่งออกได้ดังต่อไปนี้

บ้านเรือน

ถือเป็นสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น เพื่อเป็นที่พักอาศัย อันหมายถึงรูปแบบของอาคารที่ชาวบ้านสร้างขึ้นในท้องถิ่น โดยแบ่งออกเป็น ๓ ประเภท คือ

เรือนเครื่องผูก หรือ เรือนไม้บั่ว เป็นเรือนที่ปลูกสร้างแบบง่ายๆ วัสดุที่ใช้ส่วนใหญ่เป็นไม้ไผ่และหญ้าคาสำหรับมุงกัดส่วนต่างๆ ของตัวเรือน เรือนชนิดนี้ได้แก่ ฐูมติดดิน เรือนขนาดเล็กสร้างด้วยไม้ไผ่ที่ไม่ยกพื้น มีการใช้ ฝาก คือพื้นที่ไม่ปลูงบนดิน และดูบย่างร่งเรือน เป็นเรือนขนาดเล็กสร้างด้วยไม้ที่ยกพื้นขึ้นเพียงราว ๑ เมตร

เรือนเครื่องผูกผสมไม้จริง เป็นเรือนที่ปลูกด้วยไม้เนื้อแข็ง (ไม้จริง) ทั้งเสาเสื้อ แป ส่วนวัสดุอื่น อาจทั้งไม้จริงและไม่ปนกัน เช่น ฝ้นไม้ไผ่สาน ส่วนหลังคามุงด้วยคนที่มีฐานะระดับกลาง หรือคนชั้นกลางปลูกอยู่กัน

เรือนไม้จริง เป็นเรือนที่ใช้ไม้เป็นประกอบเรือนทั้งหมด ตั้งแต่เสา ฝาที่มักเรียกว่า ฝาเป็น พื้นแป มุงหลังคาด้วยแป็นเกล็ด (หลังคาปีกไม้) หรือดินเผา เรือนชนิดนี้นิยมสร้างอย่างน้อย ๒ หลังหรือ ๒ จั่ว อยู่รวมกัน คนที่จะอยู่เรือนลักษณะนี้มักจะต้องเป็นคนมีฐานะดี เรือนชนิดนี้สามารถแบ่งได้เป็น

เรือนกาแล เป็นเรือนสร้างด้วยไม้เนื้อแข็ง ได้ฐุนสูง หลังคาทรงจั่วสูง ลักษณะตัวเรือนกว้าง ป้อมและเตี้ย ฝาผนังออกทางด้านบน ตัวเรือนมีชานด้านต่างๆ กัน มีความยาว ๕ ห้องเป็นส่วนใหญ่ เรือนชนิดนี้มีลักษณะพิเศษ คือที่ป้านลมหลังคาส่วนปลายยอดใช้ไขว้กัน มักมีการสลักเป็นลวดลายลงงาม ซึ่งส่วนนี้ชาวล้านนาเรียกว่า กาแล เช่น เรือนพระยาวงศ์ เรือนช่อหงส์ เป็นต้น

เรือนสมัยกลาง เป็นเรือนไม้จริง ที่มีวัฒนาการของรูปแบบต่อจากเรือนกาแล เป็นเรือนยุคหลัง ที่เกิดจากการผสมผสานวัฒนธรรมที่ชาวเชียงใหม่ได้รับจากภายนอก กล่าวคือ การเจาะช่องหน้าต่างประตู การขึ้นทรงหลังคาที่มีระนาบซับซ้อน เรือนบางหลังตกแต่งด้วยลวดลายไม้ฉลุมาตกแต่งที่จั่วหลังคาและเชิงชาย (แป้นน้ำย้อย) ซึ่งเป็นรูปแบบที่สืบเนื่องมาจากความนิยมในสมัยรัชกาลที่ ๕-๖ ชาวล้านนาเรียกเรือนชนิดนี้ว่า เรือนทรงสะละไน

เรือนร้านค้า หรือเรือนแพ (อ่าน-แป) เป็นลักษณะเรือนอีกรูปแบบหนึ่งที่มีพัฒนาการมาจากเรือนในสมัยกลาง โดยเฉพาะเรือนที่ได้รับอิทธิพลจากต่างถิ่น โดยการปรับเปลี่ยนการใช้สอยเพิ่มเติมเพื่อใช้ในการค้าขาย เป็นหลัก จะพบมากแถวถนนท่าแพ เจริญราษฎร์ และริมถนนใหญ่ทั่วไป

ยุ้งข้าวหรือหลองข้าว เป็นสิ่งที่มีการสร้างอยู่โดยทั่วไปคู่กับเรือนพักอาศัยของชาวเชียงใหม่ ยุ้งข้าวจะเป็นอาคารขนาดใหญ่กว้างคล้ายเรือนฝาสอบเข้า ยกพื้นสูงใช้เป็นที่เก็บอุปกรณ์การเกษตร มีระเบียงรอบทั้ง ๔ ด้าน เพื่อให้รับกับการคุมของยุ้งที่ลาดต่ำลงมา มีการเก็บบันไดสำหรับขึ้นยุ้งไว้ต่างหาก โดยมากมักจะสร้างยุ้งข้าวไว้ทางด้านหน้าเรือนตรงที่หันนอน เพื่อแสดงการคารพแม่โพสพ และเพื่อแสดงถึงสถานภาพของเจ้าของเรือน รวมถึงการเกี่ยวพันกับการเลือกคู่ของลูกสาวเจ้าของเรือนด้วย ทั้งนี้ขนาดของยุ้ง ขึ้นอยู่กับฐานะของเจ้าของเรือนเช่นกัน

สถาปัตยกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับศาสนา ความรุ่งเรืองของพุทธศาสนาของเชียงใหม่ สังเกตจากจำนวนวัดวาอารามที่มีอยู่อย่างมากมาย ทั้งที่เป็นวัดที่ยังคงมีการใช้สอยอยู่และร่องรอยของสถาปัตยกรรมในพุทธศาสนาเครื่องของ คติจักรวาล มาสัมพันธ์กับการวางแผนผังของวัดและอค์ประกอบเรื่องพุทธศาสนาลายพื้น เมื่อจักรวาลนี้ชื่อว่า มงคลจักรวาล อันมีเขาสุเมรุเป็นแกนกลางของจักรวาล ถัดออกไปเป็นภูเขา ๗ ทิวเขาล้อมรอบเขาพระสุเมรุ เรียกว่าเขาสัตตบริภัณฑ์ล้อมรอบ ในที่ทั้ง ๔ ของเขาสุเมรุและเขาสัตตบริภัณฑ์ มีทวีปอยู่ ๔ ทวีป เช่น อุตรกุรุทวีป บูรพวิเทหะ และทวีปที่มีมนุษย์เราอยูกินิยด คือ ชมพูทวีป โดยทั้งหมดนี้ทะเลสีทันดรล้อมรอบ ในส่วนนอกสุดที่เป็นขอบเขตของจักรวาลก็มีกำแพงเมืองล้อมรอบ เป็นที่สุดสิ้นและในความเชื่อของชาวพุทธ จักรวาลก็มีอยู่อย่างมากมายไม่สามารถนับได้ เป็นอนันตจักรวาล

ความคิดนี้ถูกนำมาดัดแปลงเป็นแนวทางการวางแผนผังของวัดและสถาปัตยกรรมทางศาสนาของเชียงใหม่และล้านนาได้อย่างแยบยล องค์ประกอบของวัดที่เป็นงานสถาปัตยกรรมได้แก่ ชุ้มประตูโขง วิหาร โบสถ์ หอพระไตรปิฎก เจดีย์ ดังมีรายละเอียดต่อไปนี้

ชุ้มประตูโขง มีลักษณะเป็นประตูที่มีการสร้างชุ้มโค้งบรรจบกัน มีการประดับประตูโขงด้วยลวดลายปูนปั้นที่ใช้เทคนิคพิเศษเรียกว่า สะดายจีน คือปูนปั้นตกแต่งด้วยเศษถ้วยจานหรือกาวหนังสัตว์ เป็นต้น ทั้งประตูโขงเป็นงานเอกลักษณ์ของล้านนาที่ปรากฏบริเวณประตูทางเข้าวัดๆ (โดยเฉพาะวัดที่มีความสำคัญ) หรือ วัดหลวง การสร้างประตูโขงนั้นนิยมสร้างตั้งแต่ยุคของล้านนา หลักฐานที่เก่าที่สุดที่พบ คือ ชุ้มประตูโขงของวัดโพธาราม (วัดเจ็ดยอด) ที่สร้างในสมัยพญาติโลกราช ในปี พ.ศ. ๒๐๒๐ นอกจากนี้ยังพบที่ วัดกำแพงงาม (ศรีมังคลาจารย์) และวัดชมพู เมืองเชียงใหม่ ในสมัยหลังพระยาศรัทธาธรรมทวีปะกาวี กษัตริย์เชียงใหม่ (ปกครองระหว่าง พ.ศ. ๒๐๘๕-๒๐๘๙) มีการสร้างประตูโขงขึ้นเลียนแบบของเดิมอีกมากมาย เช่น วัดฟ้าฮ่าม อำเภอออมทอง อำเภอสันทราย วัดสวนดอก อำเภอเมืองเชียงใหม่ นอกจากนี้ยังมีการสร้างประตูโขงแบบศิลปะพม่า เช่น ชุ้มประตูโขงวัดเชียงยืน อำเภอเมืองเชียงใหม่

วิหาร เป็นสิ่งที่เห็นสถาปัตยกรรมหลักของวัดในเมืองเชียงใหม่ มักจะสร้างในแนวทแยงเรก คือทิศตะวันออก-ตะวันตก โดยวิหารมักหันหน้าออกทางด้านทิศตะวันออก ในสมัยโบราณมีการสร้างด้วยไม้โดยใช้ระบบเสาและคาน ใช้โครงสร้าง ฝ้าต่างไหม แผนผังของวิหารจะเป็นวิหารขนาดใหญ่วางทอดตามแนวยาวไปในรูปพื้นสี่เหลี่ยมผืนผ้า ที่มีการยกเก็จเป็นห้องออกทางด้านหน้า ๒ ห้อง (ชด) และด้านหลัง ๑ ห้อง (ชด) หลังคาช้อนกันหลายชั้นลดหลั่นกันตามลำดับจากเล็กไปหาใหญ่ ทั้งจังหวะลักษณะการยกเก็จของผังอาคาร มีการยกฐานสูง สร้างวาบนโครงสร้างรูปพญานาค โดยมักสร้างเป็นมุขโถงที่ห้องหน้าสุด ในห้องท้ายวิหารจะเป็นห้องที่ตั้งของพระประธาน และเป็นห้องที่มีการก่อฝาผนังปิดทึบ มักจะทำ ช่องเบิ่งจร (บัญชร) หมายถึงช่องแสงที่มีลักษณะคล้ายรูปกากบาท ฝาผนังภายในมักมีการวาดภาพจิตรกรรมฝาผนังหรือลายรักปิดทองประดับ เสาภายในมักเป็นเสากลมแต่งด้วยลวดลายลงรักปิดทอง ลักษณะพิเศษ คือ เป็นวิหารที่มีการทำพื้นสูงกว่าการทำบันไดเดินเข้าเต็มเป็นพิเศษ เช่น วิหารพระสิงห์วรมหาวิหาร มีการตกแต่งด้วยลวดลายประดับด้วยปูนปั้นน้ำมันหรือลวดลายแกะสลัก ตรงหน้าบัน (หน้าแหนบ) และโก่งคิ้ว (แผงไม้ประดับใต้หน้าแหนบและหน้าแหนบปีกนก) แผงแล (แผงไม้ขนาดเล็ก มีการตกแต่งลงยาอยู่ระหว่างหลังคากับคอสองรับปีกนกด้านข้าง) ส่วน นาคทันต์ (หูช้าง) มักใช้การประดับด้วยเทคนิคไม้แกะสลัก เป็นลายนาค หรือสัตว์ประกอบพันธุ์พฤกษาต่างๆ สำหรับวิหารของเชียงใหม่สามารถแบ่งได้เป็น

วิหารโถง เป็นวิหารที่ไม่นิยมกั้นฝาผนัง อาจมีการทำเป็นฝาที่ปลดลงมาเพียงครึ่งเดียวจากด้านบน เรียกว่า ฝ้ายอย พบที่วิหารวัดสวนดอก อำเภอเมืองเชียงใหม่

วิหารทรงปิด หรือทรงพื้นเมืองเชียงใหม่ เป็นวิหารที่มีการทำฝาผนังเป็นไม้หรือปูน โดยมากมักมีการเก็บในช่วงชุดแรกให้เป็นมุขโถง อาจมีการลดชดหลังคาเป็นด้านหน้า ๓ ช่วง ด้านหลัง ๒ ช่วง บางครั้งมีการทำหลังคาคลุมบันไดนาค เช่น วิหารวัดทุงยู วิหารวัดบุพพาราม วิหารวัดหมื่นราม อำเภอเมืองเชียงใหม่ เป็นต้น

วิหารแบบมีมณฑปต่อท้าย เป็นลักษณะวิหารทรงพื้นเมืองเชียงใหม่ แต่ด้านท้ายของวิหารมีการทำเจดีย์ขนาดเล็กต่อไว้ ลักษณะเช่นนี้ปรากฏที่วิหารลายคำ วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร วิหารวัดปราสาท และวิหารวัดป่าแดง อำเภอเมืองเชียงใหม่

วิหารจตุรมุข เป็นวิหารที่มีการทำมุขยื่นออกทั้ง ๔ ด้าน ภายในมีการทำมณฑปประดิษฐานไว้ เป็นลักษณะของวิหารแบบพิเศษแบบหนึ่ง เราสามารถพบได้ที่วิหารพระบรมธาตุจอมทอง อำเภอจอมทอง

วิหารก่อด้วยศิลาแลง เป็นวิหารลักษณะพิเศษของเชียงใหม่ คือวิหารเจ็ดยอด วัดมหาโพธาราม มีลังอาคารเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า ส่วนด้านบนเจดีย์ ๗ องค์หรือ ๗ ยอด

วิหารทรงโรง เป็นวิหารที่ไม่นิยมการลดขนาดช่วงห้องวิหาร จะทำผังพื้นเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้าธรรมดา เป็นวิหารที่มีการสร้างในช่วงหลัง เราสามารถพบได้ที่ วิหารหลวงวัดพระสิงห์วรมหาวิหาร วิหารวัดเชียงมั่น อำเภอเมืองเชียงใหม่ เป็นต้น

อุโบสถ เป็นอาคารสำหรับใช้ทำสังฆกรรม สวดปาติโมกข์ หรือประกอบการบรรพชาสามเณรหรือพระภิกษุสงฆ์ อุโบสถของเชียงใหม่มีรูปแบบและองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมคล้ายกับวิหาร แต่มักมีฝาผนังทึบไม่นิยมการเปิดโล่ง หรือที่รู้จักกันว่าเป็นอาคารทรงโรง เราสามารถสังเกตข้อแตกต่างระหว่างอุโบสถและวิหารจากใบเสมา ที่ฝังโดยรอบอุโบสถ เพื่อแสดงถึงขอบเขตของสถานที่ของสงฆ์ตามที่นัยพระสงฆ์กำหนด และมีการสร้างกำแพงแก้วล้อมรอบอุโบสถ อีกชั้นหนึ่ง ทั้งนี้เพื่อแสดงการเป็นพื้นที่พิเศษที่ห้ามสตรีเพศเข้าไปในภายใน ซึ่งแตกต่างจากภายในวิหาร

การสร้างอุโบสถ มักสร้างในวัดที่มีความสำคัญเท่านั้น ทั้งนี้พระเถระ ๗ วัด มักมีการรวมทำสังฆกรรมในอุโบสถของวัดที่เป็นศูนย์กลาง ที่รู้จักกันในนามของ หมวดอุโบสถวัดเชียงมั่น ในเมืองเชียงใหม่มีวัดที่ต้องรวมทำสังฆกรรม ๑๑ วัด หรือเรียกว่า หัวรัด เช่น วัดหัวช่วง วัดมณเฑียร วัดล่ามช้าง วัดหอศาลเก่า เป็นต้น จึงไม่แปลกใจที่จะพบเห็นอุโบสถในทุกวัดเช่นเดียวกับวิหารในภาคกลาง และชาวเชียงใหม่ยังมีความเชื่อว่าอุโบสถเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ไม่บุญญาเข้าไปภายใน ซึ่งแตกต่างจากภาคกลาง นอกจากนี้ บางวัดยังมีการใช้ห้องพุทธสีมา เช่นที่ วัดพุทธเอิน อำเภอแม่แจ่ม

ใบเสมา ที่ฝังโดยรอบอุโบสถ เพื่อแสดงถึงขอบเขตของสถานที่ของสงฆ์ตามที่นัยสงฆ์กำหนด และมีการสร้างกำแพงแก้วล้อมรอบอุโบสถ อีกชั้นหนึ่ง ทั้งนี้เพื่อแสดงการเป็นพื้นที่พิเศษที่ห้ามสตรีเพศเข้าไปในภาวใน

การสร้างอุโบสถ มักสร้างในวัดที่มีความสำคัญเท่านั้น ทั้งนี้พระเถระ ๗ วัด มักมีการรวมทำสังฆกรรมในอุโบสถของวัดที่เป็นศูนย์กลาง ที่รู้จักกันในนามของ หมวดอุโบสถวัดเชียงมั่น ในเมืองเชียงใหม่มีวัดที่ต้องรวมทำสังฆกรรม ๑๑ วัด หรือ เรียกกว่า หัวรัด เช่น วัดหัวช่วง วัดมณเฑียร วัดล่ามช้าง วัดหอศาลเก่า เป็นต้น จึงไม่แปลกใจที่จะสร้างอุโบสถในทุกวัดเช่นเดียวกับวิหารในภาคกลาง และชาวเชียงใหม่ยังมีความเชื่อว่าเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ไม่บุญญาเข้าไปภายใน ซึ่งแตกต่างจากภาคกลาง นอกจากนี้ บางวัดยังมีการใช้สอยพุทธสีมาเช่นที่ วัดพุทธเอิน อำเภอแม่แจ่ม

พระเจดีย์ เป็นสิ่งก่อสร้างเพื่อการสักการะบูชาของพุทธศาสนิกชน พระเจดีย์ที่เห็นโดยทั่วไปนั้น เป็นเจดีย์ประเภทพุทธเจดีย์ ที่สร้างเพื่อบรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า ส่วนอุทเทสิกเจดีย์ เป็นเจดีย์ที่สร้างขึ้นเพื่ออุทิศพระพุทธเจ้า นอกจากนี้ยังมีพระธาตุเจดีย์ ที่บรรจุอัฐิธาตุของพระอัครสาวกหรือพระมหากษัตริย์ต่างๆ เมื่อการเผยแพร่พระพุทธศาสนาออกจากอินเดียสู่นานาประเทศตั้งแต่รัชกาลพระเจ้าโศกมหาราช (พ.ศ. ๒๗๙ - ๓๑๑) ก็ได้มีการสร้างพระเจดีย์ในประเทศที่นับถือพุทธศาสนาอย่างมากมาย รวมถึงยังมีวิวัฒนาการของรูปแบบการก่อสร้างมาโดยตลอด สำหรับพระเจดีย์ที่มีการสร้างในเมืองเชียงใหม่นั้น สามารถแบ่งรูปแบบออกได้เป็น ๕ ประเภท ได้แก่

๑. เจดีย์ทรงระฆัง มีลักษณะโดยรวมคือ มีการสร้างฐานเป็นชั้นซ้อนรับ และองค์ระฆังในรูปทรงกลมหรือโดมูปครึ่งวงกลม บัลลังก์ ก้านฉัตร ปล้องไฉน และปลียอด รูปทรงนี้ในเมืองเชียงใหม่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะหลายแหล่งรวมกัน และมีพัฒนาการของรูปแบบเฉพาะของตนเอง ที่สามารถจำแนกได้เป็น ๓ กลุ่ม คือ

เจดีย์ที่รับอิทธิพลจากเจดีย์แบบพม่าและพัฒนาจนกลายเป็นแบบพื้นเมือง

เจดีย์ที่รับอิทธิพลสุโขทัยและพัฒนาปะปนกับแบบพื้นเมืองได้แก่ เจดีย์วัดป่าแดง

เจดีย์ที่เลียนแบบจากศิลปะพม่ารุ่นปลายพุทธศตวรรษที่ ๒๑

๒. เจดีย์ทรงปราสาท เป็นเจดีย์ที่มีตัวเรือนธาตุเป็นอาคารทึบตัน มีการซ้อนชั้นมากดังเช่น

เจดีย์ทรงปราสาทยอดเจดีย์ มีลักษณะพิเศษคือยอดเหนือเรือนธาตุเป็นเจดีย์ทรงระฆัง เราสามารถพบได้ที่ เจดีย์วัดอุ๋มโอ (ร้าง) เจดีย์วัดโลกโมฬี เจดีย์หลวง อำเภอเมืองเชียงใหม่ เป็นต้น

เจดีย์ทรงปราสาทแปดเหลี่ยม แผนผังของเจดีย์และเรือนธาตุมักสร้าง เราสามารถพบได้ที่เจดีย์วัดสะดือเมือง และอนิมิตเจดีย์ วัดเจ็ดยอด

เจดีย์ปล่อง เป็นชื่อเจดีย์ที่ชาวเชียงใหม่เรียกเจดีย์ที่มีการสร้างซุ้มพระ (คูหา) ประดิษฐานพระพุทธรูปโดยรอบองค์เจดีย์ ในเชียงใหม่พบเพียง ๓ องค์เท่านั้น คือ เจดีย์

๓. เจดีย์ทรงระฆังสี่เหลี่ยม พบเพียงองค์เดียวคือเจดีย์กู่คำ วัดเจดีย์เหลี่ยม

๔. เจดีย์พุ่มข้าวบิณฑ์ หรือเจดีย์ดอกบัวตูม เป็นเจดีย์ที่รับอิทธิพลจากสุโขทัย เราสามารถพบได้ที่ เจดีย์วัดธาตุกลาง รูปถ่ายเก่าที่เจดีย์วัดสวนดอก

๕. เจดีย์ย่อมุม เป็นเจดีย์ผังสี่เหลี่ยมย่อมุม มีการย่อมุมเป็นมุมย่อยหลายมุม ซึ่งคงได้รับอิทธิพลจากศิลปะอยุธยา เราสามารถพบได้ที่ เจดีย์วัดศรีโสภณ เป็นต้น

หอพระไตรปิฎก เป็นอาคารสำหรับเก็บพระไตรปิฎกและคัมภีร์ที่สำคัญจากเอกสารโบราณได้มีการกล่าวถึงการสร้างหอพระไตรปิฎกหรือที่รู้จักกันว่า หอธรรม ในสมัยพญาติโลกราช ปี พ.ศ. ๒๐๒๐ เพื่อใช้เก็บพระไตรปิฎกที่ได้มีการสังคายนาขึ้นที่วัดมหาโพธาราม การสร้างหอธรรมของเชียงใหม่เท่าที่ปรากฏให้เห็นในปัจจุบันมักสร้างเป็นอาคารขนาดเล็ก ๒ ชั้น โดยด้านล่างมักเป็นอาคารก่ออิฐถือปูน ด้านบนมักเป็นอาคารที่สร้างด้วยไม้ มีการตกแต่งด้วยช่อฟ้า (หูช้าง) รวมถึงมีการตกแต่งด้วยการทำลายรดน้ำปิดทอง หรือปูนปั้นสะสดออก ลักษณะพิเศษของหอธรรม คือ การไม่นิยมสร้างบันไดหอธรรมอย่างถาวร ทั้งนี้สืบเนื่องมาจากความต้องการที่จะรักษาความปลอดภัยของพระไตรปิฎกที่เปรียบเสมือนพระพุทธวจนะของพระพุทธเจ้าครอบไปถึงคัมภีร์ต่างๆ ที่กีบรักษาไว้ภายในหอธรรม ภายในหอธรรมแต่ละแห่งจะมีคัมภีร์ต่างๆ ที่น่าสังเกตอีกประการของหอธรรมเมืองเชียงใหม่ คือ มักจะมีการสร้างเฉพาะในวัดที่เป็นวัดสำคัญนั้น ซึ่งอาจจะเป็นเหตุผลเดียวกับการสร้างอุโบสถ หากแต่สร้างที่บรรทมนั้นสามารถพบเห็นได้ในแทบทุกวัดของเชียงใหม่ส่วนของหอธรรมเมืองเชียงใหม่สามารถแบ่งได้หลายรูปแบบคือ

หอธรรมแบบสองชั้นมีการทำหน้ามุขด้านเดียว เป็นแบบที่พบเห็นได้มากในเมืองเชียงใหม่ลักษณะจะคล้ายวิหารทรงโรงขนาดเล็ก ด้านล่างเป็นการก่ออิฐถือปูน ด้านบนเป็นเครื่องไม้ มีประตูทางเข้าอาคารด้านหน้า ไม่นิยมสร้างหน้าต่างบ่อยครั้งจะพบว่ามีการสร้างระเบียงเพื่อสามารถเดินเที่ยวได้โดยรอบ หอไตรรูปทรงนี้สามารถพบได้ที่ หอธรรมวัดพระสิงห์วรมหาวิหาร หอธรรมวัดเชียงมั่น

หอธรรมที่มีการทำอาคารชั้นบนเป็นจตุรมุข จะมีรูปทรงคล้ายแบบที่ ๑ หากแต่มีการทำมุขทั้ง ๔ ทิศของอาคาร มีการทำหลังคาทั้งแบบธรรมดาและแบบหลังคาลด-แอ่น เราสามารถพบได้ที่หอธรรมวัดพระยาราคำ อำเภอเมืองเชียงใหม่

หอธรรมก่ออิฐถือปูน ๒ ชั้น คล้ายแบบจีน ผังอาคารเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีการตกแต่งด้วยภาพเขียน และการปั้นปูนประดับ ซึ่งความแตกต่างจากแบบพื้นเมืองอยู่ที่การเข้าสู่ตัวอาคารเพราะจะเข้าทางด้านข้างของอาคารซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของตนเอง พบเพียงแห่งเดียวคือ หอธรรมวัดช่างม้อน อำเภอเมืองเชียงใหม่

หอธรรมทรงสี่เหลี่ยมจัตุรัส ชั้นเดียว หลังคาทรงมณฑป มีการตกแต่งที่หน้าต่างด้วยปูนปั้นลายจีน พบเพียงแห่งเดียวคือ หอธรรมวัดหอมงคล

หอธรรมทรงสี่เหลี่ยมจัตุรัส สองชั้น คล้ายแบบที่ ๒ พบ ที่หอธรรม วัดศรีสุพรรณ อำเภอเมืองเชียงใหม่ เป็นต้น

นอกจากงานสถาปัตยกรรมในพุทธศาสนาแล้ว ยังสามารถเห็นงานสถาปัตยกรรมในศาสนาอื่น เช่น โบสถ์คริสเตียน และสุเหร่าของมุสลิม ที่มีลักษณะเฉพาะของตนเองที่น่าสนใจ

จะเห็นได้ว่างานสถาปัตยกรรมของเมืองเชียงใหม่นั้นมีรูปแบบหลากหลาย ทั้งนี้เนื่องมาจากประวัติศาสตร์ของเชียงใหม่ที่มีความเป็นมาอย่างยาวนาน มีผู้คนหลากหลายเชื้อชาติเข้ามาอาศัยอยู่ที่นี่ และได้นำศิลปะ วัฒนธรรมของตนเข้ามา จนก่อให้เกิดการผสมผสานกันเป็นรูปแบบใหม่ เราไม่อาจปฏิเสธถึงอิทธิพลของงานศิลปะในกลุ่มช่างอื่นๆ ที่มีบทบาทต่อสถาปัตยกรรมของเชียงใหม่ และวิวัฒนาการที่เกิดขึ้น ปัจจุบันงานสถาปัตยกรรมของเชียงใหม่อาจถูกร้อยอดทำลายไปบ้าง โดยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ อย่างไรก็ตามสถาปัตยกรรมส่วนใหญ่ ยังได้รับการเอาใจใส่อย่างสม่ำเสมอ

หัตถกรรม

เชียงใหม่งานหัตถกรรมซึ่งเป็นภูมิปัญญาของท้องถิ่นอยู่มายาวนานหลายชนิด งานหัตถกรรมบางชนิดได้รับอิทธิพลจากพม่า แต่ฝีมือช่างพื้นบ้านของเชียงใหม่ก็ได้พัฒนารูปแบบและลวดลายศิลปหัตถกรรม จนเกิดลักษณะเฉพาะของตัว เราเรียกกันว่าเป็นงานศิลปะแบบล้านนา งานหัตถกรรมของเมืองเชียงใหม่ที่สำคัญ ได้แก่

งานแกะสลักไม้

เนื่องจากภาคเหนือของประเทศไทยเป็นแหล่งที่กำเนิดของไม้สักคุณภาพแห่งหนึ่งของโลก คุณลักษณะของไม้สัก คือ มีความอ่อนตัว ง่ายต่อการแกะสลัก ลวดลายไม้มีความงามเฉพาะตัวอีกทั้งยังไม่เป็นอาหารของแมลง เช่น มอด ปลวก มีน้ำหนักเบากว่าไม้ยืนต้นชนิดอื่นๆ และคงทนสภาพอากาศในเขตร้อนชื้น คุณลักษณะพิเศษเหล่านี้ ทำให้ช่างพื้นบ้านนิยมนำไม้สักมาแกะสลักเพื่อใช้ในการก่อสร้างและตกแต่งสถาปัตยกรรม เช่น โบสถ์ วิหาร และบ้านเรือนที่อยู่อาศัย

การแกะสลักไม้ซึ่งปรากฏเป็นศิลปกรรมประดับตกแต่ง ได้แก่ การแกะสลักภาพ เช่น พระพุทธรูป รูปเทวดา รูปสัตว์หิมพานต์ เป็นต้น จะพบได้ตามส่วนต่างๆ ในสถาปัตยกรรม ได้แก่ หน้าบัน โก่งคิ้วประดับ โก่งคิ้วปีกนก คันทวยหรือคันทวย ลวดลายสลักไม้ด้านหน้าและด้านข้าง บานประตูหน้าต่าง ซี่ทรงหน้าต่าง ค้ำยันด้านบนระหว่างหลังคากับหลังคาปีกนก บานลม คานคาดในและคานกลางวิหาร ซึ่งแต่ละส่วนจะมีลวดลายแตกต่างกันไป สามารถจำแนกลวดลายไม้แกะสลักได้ดังต่อไปนี้

กลุ่มลายดอกไม้ ซึ่งช่างได้ความคิดจากการเห็นจากธรรมชาติ และนำมาดัดแปลง เช่น ลายประจำยาม ลายกระจัง ลายพุ่มข้าวบิณฑ์ ลายดอกพุดตาน ลายดอกบัว ลายดอกทานตะวัน เป็นต้น

กลุ่มลายเครือเถาหรือลายพันธุ์พฤกษา เป็นลายเครือเถาที่เลื้อยทอดไปตามพื้นที่ ลักษณะคล้ายผักกูด และลายก้านขด ส่วนที่นิยมคือลายก้านขดพร้อมดอกและใบ โดยเฉพาะลายก้านขดและลายดอกพุดตานนั้นมีแบบแตกต่างในรายละเอียดมากมาย งดงามด้วยฝีมือตามจิตนาการออกแบบของช่าง

ลายเมฆไหล ลักษณะลวดลายบิดเป็นริ้วคล้ายขนบิ้นหรือแถบผ้าซึ่งตัดกลับไปมา บางที่มีหยักบริเวณแบบคล้ายใส้หมู

ลายสัตว์ในความเชื่อต่างๆ เช่น หงส์ ลายครุฑ ลายกิเลน ลายสิงห์ รวมถึงลายสัตว์ที่มีลามธรรมชาติ เช่น ลายนกยูง ลายนกชนิดต่างๆ ลิง กระรอก และแมลง เช่น ผีเสื้อ เป็นต้น

ลายกนก มักจะเป็นกนกตัวเดียว ปลายเรียวแหลมแต่ไม่ตวัด เพรียวมากเหมือนกนกทางภาคกลาง

ลายกระจัง ลักษณะคล้ายกระจังตาอ้อย แต่ส่วนใหญ่จะมีลักษณะเป็นกลีบสามเหลี่ยม มีหยักหนามเดย ๒ หยัก ด้านในมีกลีบซ้อนอยู่ เป็นลักษณะคล้ายเป็นกลีบดอกบัว

ลวดลายในกรอบเหลี่ยม ลักษณะลวดลายแบบนี้จะนิยมออกแบบลายให้อยู่ในกรอบสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน ลวดลายด้านในประกอบด้วยลายกระจัง ลายดอกไม้ ลายเทพนม

ลวดลายเทวดา ส่วนใหญ่มักทำเป็นลายเทพนม หรือเทวดาทรงเครื่องกำลังเทาะอยู่

ในปัจจุบันไม้สักถือเป็นไม้หายาก รัฐบาลถึงกับออกกฎหมายให้ไม้สักเป็นไม้ที่ห้ามตัด ช่างแกะไม้ทั้งหลายจึงหันไปหาไม้ทดแทนประเภทอื่นๆ เช่น ไม้จามจุรี ไม้ยางพารา ไม้ยูคาลิปตัส

จากตัวเมืองเชียงใหม่ไปยังอำเภอหางดงมีหมู่บ้านประมาณ ๑๕๐-๒๐๐ หลังคาเรือน ชื่อว่า หมู่บ้านถวาย ทำอาชีพแกะไม้เป็นงานหัตถกรรม ควบคู่กับการทำไร่นา การเกษตร บ้านถวายเพิ่งจะมาเป็นที่รู้จักกันว่าเป็นหมู่บ้านแกะสลักเมื่อประมาณ ปี พ.ศ. ๒๕๐๑ ประวัติของช่างมีเรื่องราวบ้านถวายเล่า ว่าได้สืบทอดมาจากบรรพบุรุษลายรุ่นหลายสมัย โดยไม่ได้ร่ำเรียนวิชาการแกะสลักไม้จากสถาบันใดเลย จึงเป็นไปได้ว่าช่างในดีตดีการแกะสลักลวดลายหน้าบัน โบสถ์ วิหาร เช่นเดียวกับช่างที่นี่อื่นๆ ของสานนำไป กล่าวกันว่า ช่างรุ่นแรกๆ ของบ้านถวายได้จักยานลานหมายาบสมัย โดยไม่ได้ร่ำเรียนวิชาการแกะสลักไม้จากสถาบันใดเลย จึงเป็นไปได้ว่าช่างในดีตดีการแกะสลักและลอกเลียนพระพุทธรูปแบบพม่าให้กับร้านเหล่านั้น ภายหลังได้เริ่มผลิตงานหัตถกรรมขึ้นเองที่บ้าน โดยใช้ประสบการณ์ที่เรียนรู้จากร้านของเก่ามาแล้วต่อยอดถ่ายทอดให้กับช่างรุ่นหลังๆ ต่อกันมา

การขยายตัวของผลิตภัณฑ์ไม้แกะสลักบ้านถวายในระยะหลังมักจะเป็นการทำงานตามสั่งเพื่อการค้า เนื่องจากบ้านรายได้มีสถูตและแรงงานราคาถูก การสั่งทำจำนวนมากๆ ในแต่ละครั้งจะกลายเป็นแรงจูงใจให้ช่างหันมาทำงานตามสั่งมากกว่างานที่เคยต้องคิดออกแบบเอง ดังนั้น จึงเป็นเหตุทำให้พัฒนาการออกแบบที่เป็นของตนเองซะจากกลง

เครื่องจักสาน

เครื่องจักสาน ทำด้วยวัสดุประเภทไม้ไผ่ ไม้เฮี้ยะ ไม้ยาง หวาย และแหย่ง (ต้นคล้า) เป็นต้น เพื่อจัดเป็นเครื่องมือ เครื่องใช้ ภาชนะต่างๆ ตามความต้องการของชุมชนในท้องถิ่น เครื่องมือที่ใช้ในการจักสาน คือ มีดโต้ มีดเหลา เหล็กจี้ (เหล็กหมาด) เลื่อย ค้อน ส่วน และคีมไม้ เป็นต้น เครื่องจักสานที่นิยมทำกันในจังหวัดเชียงใหม่ แบ่งตามหน้าที่การใช้งานได้ดังนี้

๑. อาคารที่อยู่อาศัย และเก็บพืชผล ส่วนใหญ่จะเป็นส่วนฝา จั่ว และเพดานบ้าน ลวดลายที่สานมักเป็นลายขัด ลายอำ และลายลีกระจาย

๒. เครื่องดักจับสัตว์ ซังสัตว์ เครื่องดักจับสัตว์ส่วนใหญ่จะเป็นสัตว์น้ำ มีหลายรูปแบบ ได้แก่

ไซหัวหมู ลำตัวจะเป็นทรงกลม ขนาดใหญ่ บานกว้างคล้ายหัวหมู สานด้วยลายขัดตาห่าง นิยมวางไว้ปากลำห้วย

ไซบ่าหลอด รูปทรงยาวรีคล้ายลูกบ่าหลอด หรือลูกกกกี้ ติดงาไว้ล่อปลา ส่วนกลางลำ

ลอบ ปากกว้าง ลำตัวกลมค่อยๆ สอบส่วนท้ายคล้ายกรวยงน

ไซบั้ง พื้นที่อื่นอาจจะเรียกลอบ ใช้ทรงกระบอก หัวท้ายตัด ติดงาไว้ส่วนปาก และส่วนกลางตัด ทำฝาเปิด-ปิด ไว้ส่วนท้ายเพื่อเอาปลา

หลับ มีลักษณะคล้ายชวด ติดงาแซงบริเวณต้นตุ้ม ส่วนปากสายกรวยปิด ใช้ดักปลาไหลด้วยการใช้เหยื่อล่อเป็นหลัก นำไปวางไว้ริมริเวณไม่ลึกนัก

ตุ้ม รูปร่างคล้ายชวด ติดงาแซงบริเวณต้นตุ้ม ส่วนปากสายกรวยปิด ใช้ดักปลาไหลด้วยการใช้เหยื่อล่อเป็นหลัก นำไปวางไว้ริมริเวณไม่ลึกนัก

แซะ เป็นเครื่องมือช้อนปลา และสัตว์น้ำตัวเล็ก มีปากเป็นกรอบรูปสามเหลี่ยม เอียงทำมุมประมาณ ๔๕ องศา แล้วต่อด้ามจับให้ยาวประมาณ ๑ เมตร ใช้ช้อนปลาเล็กและสัตว์น้ำตัวเล็กๆ ในหนองน้ำ

สุ่ม มี ๒ ลักษณะ คือ สุ่มสาน เป็นลายขัดตาห่าง และสัตว์น้ำตัวเล็ก มีปากเป็นกรอบรูปสามเหลี่ยม เอียงทำมุมประมาณ ๔๕ องศา แล้วต่อด้ามจับให้ยาวประมาณ ๑ เมตร ใช้ช้อนปลาเล็กและสัตว์น้ำตัวเล็กๆ ในหนองน้ำ

สุ่ม มี ๒ ลักษณะ คือ สุ่มสาน เป็นลายขัดตาห่าง หรือสุ่มขี้ ใช้ครอบสัตว์น้ำเป็นตัวคู่สูงประมาณ ๕๐-๖๕ เซนติเมตร ใช้ครอบปลาในหนองน้ำ

สุ่มไก่ สานด้วยลายขัดตาห่าง ลำตัวลายขัดต่าง ส่วนสุ่มแต่ลำตัว และปากกว้างมากเพื่อคลุมไก่ หากถูกไก่ล่าตะกี้ กัวจักโรยหรือลัดส่วนสูงตามไปด้วย

ข้อง ใช้ใส่หรือใส่สัตว์น้ำชั่วคราว มีลักษณะเดียวกับพื้นที่อื่นๆ ของไทยคือ ก้นสี่เหลี่ยม ตัวกลมป่อง คอและปากเสริมสาย ติดที่ปากเสริมสาย ๔ มุม ช่างบางคนอาจจะยึดตัวข้องให้ยาวออกไปลุกเลี้ยงเปิดหรือขอนอน

กวยหู ใช้ตอกส่วนผิวสานลายตาเฉลาะทางส่วนก้นเป็นรูปกลเหลี่ยม ส่วนตัวกลมป่อง ปากสอบแคบ มักใส่ลูกหมูหรือเป็ด ไก่ หากจะใส่ลูกไก่ตาถี่นะกันจะสานสวนกันเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนถ้าม

หันนก สานลายขัดต่าง เป็นทรงสี่เหลี่ยม แล้วจับมุมทั้ง ๔ ผูกโยงเข้าหากันเพื่อจับนกขังคราว เมื่อจับมาจากป่าหรือจับมาขาย

๓. เครื่องจักสานที่เกี่ยวกับการบริโภค

กล่องข้าว (เอ็บข้าว) รูปทรงกระบอกเตี้ย สานด้วยตอก ๒ ชั้นทั้งส่วนตัวและฝาปิด นิยมสานด้วยลายสาม ส่วนบนของฝานิยมสานด้วยลายเกล็ดเต่า ไว้ใส่ข้าวเหนียวนึ่ง ทำให้อ่อนนุ่ม เก็บไว้ได้นาน

แอ็บยา รูปทรงรี ไว้ใส่บุหรี่ซีโย มีตัวและฝาปิดเช่นเดียวกับเอ็บข้าว แต่มักสานลายละเอียดและประณีตกว่า

ดัง หรือกระด้ง ตัวแบบทรงกลม ยกขอบไว้วีพัดข้าว ตากพืชผัก

เหิง หรือตะแกรง รูปทรงเดียวกับดัง แต่ตาห่างกว่า เพื่อร่อนเมล็ดพันธุ์พืชหรือตากผัก ฯลฯ

ซ้าหวด ใช้สำหรับซาวข้าวที่แช่น้ำมาพักให้สะเด็ดน้ำก่อนใส่ลงในหวด

คุติข้าว เป็นภาชนะจักสานขนาดใหญ่ สำหรับรองรับการตีแยกเมล็ดข้าวออกจากรวงข้าว มีลักษณะเด่นที่แสดงถึงภูมิปัญญาชาวบ้านของช่างจักสานเชียงใหม่ คือ มีเส้นผ่าศูนย์กลางปากประมาณ ๑๕๐ เซนติเมตร สูงประมาณ ๓๐ เซนติเมตร ช่างจึงคิดแบบสานด้วยการขุดหลุมดิน ตกแต่งให้ได้รูปและเรียบ แล้วจึงใช้ตอกไม้ชางส่วนที่เป็นผิวไม้ชาง สานในหลุมแบบนี้บังคับเส้นตอกให้ครอบคลุมที่ต้องการ โดยแบบมุมหลุมต่อกันจะมีลักษณะนูนป่องตัวนี้ เมื่อนำไปตีข้าวตามทุ่งนา

บุง เป็นภาชนะสำหรับใส่ ข้าวเปลือก เมล็ดพันธุ์พืช และผักต่างๆ มีลักษณะก้นสี่เหลี่ยม ตัวกลมโค้งป่อง ปากกว้าง มักจะเพดกทนหน่อยบรรจุด้วย นิยมสานกัน ๒ ขนาด คือ บุงเล็ก บรรจุ ๑ ถัง บุงกลางหรือ เพียดหลวง บรรจุ ๑.๕ ถัง และบุงใหญ่ หรือ เพียดหลวง บรรจุ ๒ ถัง

กวยเหมี้ยง ภาชนะสำหรับบรรจุใบเมี้ยงที่หมักไว้แล้ว

ต่างเหมี้ยง ใช้บรรจุใบเมี้ยงที่หมักไว้แล้ว เช่นเดียวกับกวยเหมี้ยง สานด้วยตอกละเอียดที่มีดอกลายเพื่อป้องกันรอยชื่น

๔. เครื่องจักสานประเภทภาชนะใส่พืช ผัก และสิ่งของ เช่น กวยกลา เซ่งลำโอ กวยสลาก กวยขอด กวยตั้งช้าง ข้าลอมหรือชะลอม เป็นต้น

๕. เครื่องจักสานที่ใช้ดุลศีรษะกันแดดฝน นิยมสานกัน ๒ ลักษณะ คือ

กุบเกิ้ง สานด้วยลายตาชับโปร่งสองชั้น รูปทรงกลมกระคร่อ กุ๊ยด้วยใบมะพร้าวหรือกระดาษหรือแผ่นพลาสติก เพื่อกันแดดฝน ยืดให้ชิดกันร้อยอบที่เรียกว่า หมุง เพื่อสวมยึดศีรษะ

หมวก ใช้ตอกถักเป็นเส้นเขียว แล้วเย็บให้เข้ารูปหมวก โดยใช้แกนไม้เป็นแม่แบบเพื่อสวมหมวกครอบทรงให้โค้งกลม

๖. เครื่องใช้เกี่ยวกับความเชื่อ

ตาแหลว (เฉลว) ใช้ในพิธีกรรมเกี่ยวกับความอุดมสมบูรณ์ของเรือกสวนไร่นาที่อยู่อาศัย และเพื่อขับไล่สิ่งอัปมงคลอีกด้วย

เครื่องปั้นดินเผา

เครื่องปั้นดินเผาพื้นบ้านเชียงใหม่ มีวิธีการผลิต ๒ วิธี ดังนี้

เครื่องปั้นดินเผาแบบปั้นตี จะได้ภาชนะรูปทรงอ้วน ป้อม ประเภทหม้อคว่ำ ซึ่งผลิตที่บ้านทหารแก้ว อำเภอหางดง และบ้านใหม่สันติ อำเภอจอมทอง

วัตถุดิบ ดินร้องนา ทราย ดินแดงดอยเสก็ด ฟางข้าว ไม้ผิว หรือไม้ไผ่แห้ง

อุปกรณ์

แท่นปั้น อาจจะเป็นท่อนไม้ หรือกระป๋องสี่ต้อนกัน หรือหม้อเก่าต้อนกัน ให้ได้ความสูงตามสัดส่วนของผู้ขึ้นแต่ละคน

ไม้ตี เป็นไม้แบน ปลายโค้งมน ขนาดพอจับเหมาะมือ กว้างประมาณ ๕-๘ เซนติเมตร ยาวประมาณ ๒๐-๒๕ เซนติเมตร ใช้ตัดปะและปรับแต่งดินตอนขึ้นรูป

ไม้ท่อดี เป็นไม้แต่ผิวดิน รูปทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้าแบบหน้าที่ผิวเรียบ อีกหน้าแกะสลักเพื่อให้ทักหรือแต่งผิว ภาชนะส่วนด้านจับส่วนด้านนอกให้ทักหรือแต่งผิว ภาชนะส่วนด้านจับส่วนด้านมีลักษณะกลม ขนาดพอจับเหมาะมือ

หินดุ เป็นหินจากแม่น้ำ รูปทรงกลมเกลี้ยงขนาดเหมาะมือ ใช้ดุนรองภายในภาชนะ เพื่อรับการตีด้วยไม้ตีด้านนอกให้ผิวเรียบและเสมอกัน

ไม้เป็นรองภาชนะ อาจจะเป็นแผ่นไม้จริง ไม้อัด กระเบื้องผิวเรียบ เพื่อรองดินขึ้นแต่ละครั้ง

ขั้นตอนการปั้น ประกอบด้วยขั้นตอน ดังนี้

การเตรียมดิน นำดินที่ขุดจากแหล่งดินตามท้องนามาทุบให้เละกลมแล้วตากแดดให้แห้ง ใช้เวลาประมาณ ๑ วัน หลังจากนั้นจึงนำมาทุบให้ละเอียดแล้วร่อนแยกเศษหิน เศษไม้นำมานวดกับน้ำผสมทรายในสัดส่วนพอเหมาะเก็บไว้ใช้ต่อไป หรืออีกวิธีหนึ่งคือ นำดินไปแช่ค้างคืนแล้วนำมานวดผสมทรายกันและเหนียวเหมาะมือ

การปั้น เป็นวิธีที่ผู้ปั้นต้องเดินรอบแท่นปั้น โดยนำเอาดินมากขึ้นรูปกับแป้นรอบที่วางบนแท่นภาชนะ แล้วค่อยๆ แต่งให้โครงภาชนะคร่าวๆ ในขั้นตอนรอบต่อ โดยใช้มือและไม้ท่อดีแต่งเป็นระยะๆ จนขึ้นมาถึงปาก เป็นรูปทรงกลม ขั้นตอนนี้ปั้นขึ้นรูปจากรอบต่ำแท่นปั้นตลอดเวลา จนถึงได้ที่หมายลม อาจจะใช้เวลา ๒-๓ วัน แล้วจึงนำมาตกแต่งทรงและพื้นให้ได้ตามที่ต้องการด้วยการใช้หินรองรับด้านในเรียบตัวแต่งผิว เรียกว่า การใช้ปาก โดยเน้นการแต่งส่วนใหล่ภาชนะก่อน แล้วใช้ไม้ท่อดีด้านลายดีหรือกดลายบริเวณส่วนคอลงมาถึงนำก่อน ทำก่อนที่ด้วยหม้อน้ำที่ดีนำมาแต่งผิว โดยวิธีการเติมดินให้เนื้อสม บิดใช้เป็นเกลียวเพื่อความงาม แล้วนำไปผึ่งลมอีกครั้งก่อน นำมาใส่กันหม้อด้านในเรียบตัวตามความต้องการเสร็จแล้วผึ่งรอการอบสี ซึ่งใช้ตัดแต่งดยอดเกินและมาดให้ละเอียด กรอง เอาเฉพาะผุ่ยผสมแล้วใช้เศษผ้าขัดดินหม่ายอ่านชนะไปเป็นเสี่ยม เพิ่มความสวยงามให้กับภาชนะด้วยวัสดุธรรมชาติ

การเผา เมื่อได้ภาชนะในจำนวนที่พอทำเผาแต่ละครั้งแล้วก็นำมาวางเรียงบริเวณลานบ้านโดยให้ภาชนะใหญ่อยู่ล่าง ขนาดเล็กอยู่บนแล้วสอดฟางและไม้ไผ่แห้งชัดเข้าไปบริเวณช่องว่างระหว่างภาชนะทุกแถว รวมทั้งส่วนฐานทั้ง ๔ ด้านด้วย แล้วคลุมด้วยฟาง หรือบางแห่งอาจจะใช้กลบเป็นเชื้อเพลิงช่วยด้วย ขั้นบนสุดต้องใช้เชื้อที่เก็บจากการเผาครั้งก่อนปิดทับเพื่อกันการปลิวของเศษฟางลอยไปติดที่อื่น แล้วจุดไฟเผาจากส่วนฐานทั้ง ๔

อ่านเพิ่มเติม: undefined

About Us & Content Policy

Our Mission

Terra Lanna Travel was founded out of a love for Lanna history and culture.

Hotels & Tours: A Supporting Role

The hotel accommodations and tour programs featured on this site are a supplementary source of income.

Our Role

Our main role is to tell stories and share knowledge about Lanna history.

About Our Images

The images on this website include both genuine photographs and AI-restored images from old black-and-white photographs.

Privacy Policy / นโยบายความเป็นส่วนตัว

Last updated: 26 April 2026 | อัปเดตล่าสุด: 26 เมษายน 2569

1. ข้อมูลที่เราเก็บรวบรวม / What We Collect

เราเก็บข้อมูลเฉพาะที่จำเป็นต่อการให้บริการ ได้แก่:

  • ชื่อ อีเมล และข้อความที่คุณส่งผ่านแบบฟอร์มติดต่อ
  • ข้อมูลการใช้งานเว็บไซต์ (หน้าที่เยี่ยมชม, แหล่งที่มา) ผ่าน first-party cookies
  • Name, email, and message submitted via contact form
  • Website usage data (pages visited, referral source) via first-party cookies

2. วิธีที่เราใช้ข้อมูล / How We Use It

  • ตอบคำถามและจัดการการจองทัวร์ / Respond to enquiries and manage tour bookings
  • วิเคราะห์ว่า content ใดเป็นประโยชน์กับผู้เยี่ยมชม / Understand which content is useful
  • ปรับปรุงเว็บไซต์และบริการ / Improve our website and services

3. Affiliate Links & Partner Disclosures

เว็บไซต์นี้มีลิงก์ affiliate ไปยัง Agoda, Viator และ Trip.com เมื่อคุณคลิกลิงก์เหล่านี้และทำการจอง เราอาจได้รับค่าคอมมิชชัน โดยไม่มีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมสำหรับคุณ ราคาที่แสดงบนเว็บไซต์นี้สำหรับที่พัก (Agoda) และทัวร์ (Viator) เป็นราคาสดที่ดึงมาจากพาร์ทเนอร์โดยตรง ส่วนราคาที่ Trip.com ต้องคลิกออกไปเช็คที่เว็บพาร์ทเนอร์โดยตรง

This site contains affiliate links to Agoda, Viator, and Trip.com. When you click these links and make a booking, we may earn a commission at no extra cost to you. Hotel prices (Agoda) and tour prices (Viator) shown on this site are live prices pulled directly from our partners; Trip.com prices require clicking through to the partner's own site. Affiliate cookies are only set when you click these links directly.

4. Cookies & Tracking Technologies

เราใช้คุกกี้ (Cookies) และเทคโนโลยีติดตามที่จำเป็นเพื่อพัฒนาประสิทธิภาพการให้บริการ:

  • คุกกี้การตั้งค่า (Preference Cookies): จำการตั้งค่าภาษา (TH / EN) และสถานะการยินยอมคุกกี้ของคุณ
  • คุกกี้สถิติและการวิเคราะห์ (Analytics Cookies): วิเคราะห์แนวโน้มการเข้าชมหน้าเว็บเพื่อปรับปรุงคุณภาพเนื้อหา ผ่าน Google Analytics (G-CSV1H77PY8)

We use cookies and similar technologies to enhance your browsing experience:

  • Preference Cookies: Remember your selected language and cookie banner consent status.
  • Analytics Cookies: Help us understand audience engagement and improve article quality via Google Analytics.

5. นโยบายโฆษณา Google AdSense / Google AdSense Advertising Disclosures

เว็บไซต์นี้ใช้บริการโฆษณาจาก Google AdSense เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานและการผลิตเนื้อหาคุณภาพ เพื่อให้เป็นไปตามข้อกำหนดและนโยบายความเป็นส่วนตัวของ Google เราขอแจ้งให้ผู้ใช้ทราบดังนี้:

  • ผู้ให้บริการภายนอก ซึ่งรวมถึง Google ใช้คุกกี้ (รวมถึง DoubleClick cookie) เพื่อแสดงโฆษณาตามประวัติการเข้าชมเว็บไซต์นี้หรือเว็บไซต์อื่นๆ ในอินเทอร์เน็ตของผู้ใช้ในอดีต
  • การใช้คุกกี้เพื่อการโฆษณาช่วยให้ Google และพาร์ทเนอร์สามารถแสดงโฆษณาที่เกี่ยวข้องและตรงกับความสนใจของผู้ใช้ อิงตามประวัติการเข้าชมเว็บไซต์ของเราและ/หรือเว็บไซต์อื่นๆ ในเครือข่ายอินเทอร์เน็ต
  • ผู้ใช้มีสิทธิ์เลือกปิดการใช้งาน (Opt-out) โฆษณาที่ปรับแต่งตามโปรไฟล์ความสนใจส่วนบุคคลได้ทุกเวลา โดยเข้าไปที่ Google Ads Settings หรือเข้าไปที่เว็บไซต์ www.aboutads.info เพื่อปิดการใช้คุกกี้ของผู้ให้บริการภายนอกสำหรับการโฆษณาตามความสนใจ

This website partners with Google AdSense to display advertisements. In strict accordance with Google AdSense Publisher Policies, please be advised:

  • Third-party vendors, including Google, use cookies (including the DoubleClick cookie) to serve ads based on a user's prior visits to this website or other websites across the Internet.
  • Google's use of advertising cookies enables it and its partners to serve personalized ads to users based on their visits to our site and/or other sites on the Internet.
  • Users may opt out of personalized advertising at any time by visiting Google Ads Settings. Alternatively, users can opt out of a third-party vendor's use of cookies for personalized advertising by visiting www.aboutads.info.

6. สิทธิ์ของคุณ / Your Rights (PDPA & GDPR)

ภายใต้ พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) และมาตรฐานสากล คุณมีสิทธิ์:

  • ขอดู แก้ไข หรือลบข้อมูลส่วนตัวของคุณ
  • ถอนความยินยอมได้ทุกเวลา
  • Request access to, correction, or deletion of your personal data
  • Withdraw consent at any time

7. ติดต่อเรา / Contact

สอบถามเรื่องข้อมูลส่วนตัว: terralanna67@gmail.com

For privacy enquiries: terralanna67@gmail.com

Terra Lanna Travel Chiang Mai — เชียงใหม่, ประเทศไทย

Terms of Service / ข้อกำหนดการใช้งาน

Last updated: 25 September 2026 | อัปเดตล่าสุด: 25 กันยายน 2569

1. เกี่ยวกับบริการของเรา / About Our Service

Terra Lanna Travel Chiang Mai ("เรา", "Terra Lanna") ให้บริการเว็บไซต์ที่รวมหลายส่วนเข้าด้วยกัน ได้แก่ ที่พัก Nampiangdin Boutique Hotel ทัวร์ฟาร์มออร์แกนิกที่ลำพูน โปรแกรมทัวร์คัดสรร ไดเรกทอรีโรงแรมพร้อมราคาสดจากพาร์ทเนอร์ บล็อกเรื่องราวเชิงวัฒนธรรมล้านนา และ "ห้องสมุดล้านนา" ซึ่งเป็นคลังหนังสือประวัติศาสตร์/วัฒนธรรมล้านนาที่แปลและเรียบเรียงขึ้นใหม่ การใช้งานเว็บไซต์นี้ถือว่าคุณยอมรับข้อกำหนดฉบับนี้

Terra Lanna Travel Chiang Mai ("we", "Terra Lanna") operates a website combining several parts: Nampiangdin Boutique Hotel accommodation, organic farm tours in Lamphun, curated tour programs, a hotel directory with live partner pricing, a Lanna culture blog, and the "Lanna Library" (ห้องสมุดล้านนา) — a collection of translated and re-edited Lanna history and culture books. By using this website, you agree to these Terms.

2. เนื้อหาบล็อกและห้องสมุดล้านนา / Blog & Lanna Library Content

บทความบล็อกและหนังสือใน "ห้องสมุดล้านนา" เป็นผลงานที่เรียบเรียง แปล และดัดแปลงขึ้นโดย Terra Lanna จากแหล่งข้อมูลประวัติศาสตร์/วรรณกรรมล้านนาสาธารณะ โดยมีเจตนาเพื่อการสานต่อและอนุรักษ์วัฒนธรรมล้านนาให้เข้าถึงได้ในหลายภาษา เนื้อหาที่แปล/เรียบเรียงใหม่นี้เป็นลิขสิทธิ์ของ Terra Lanna ส่วนผลงานต้นฉบับยังคงเป็นของผู้ประพันธ์/สำนักพิมพ์เดิมตามที่ระบุไว้ในแต่ละเล่ม รูปภาพประกอบบางส่วนเป็นภาพถ่ายจริง และบางส่วนสร้าง/บูรณะขึ้นด้วยเทคโนโลยี AI จากภาพถ่ายเก่าขาวดำ (ดูรายละเอียดที่หน้า About Us) เนื้อหาทั้งหมดจัดทำขึ้นเพื่อวัตถุประสงค์ด้านการศึกษาและวัฒนธรรม ห้ามคัดลอกหรือนำไปเผยแพร่ซ้ำเพื่อการค้าโดยไม่ได้รับอนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษร

Blog articles and books in the "Lanna Library" are compiled, translated, and adapted by Terra Lanna from public Lanna historical/literary sources, with the intent of continuing and preserving Lanna culture in multiple languages. This translated/re-edited content is copyrighted by Terra Lanna; original source works remain the property of their original authors/publishers as credited within each volume. Some accompanying images are genuine photographs, while others are AI-restored or AI-generated from old black-and-white photographs (see the About Us page for details). All content is produced for educational and cultural purposes. Copying or commercial redistribution without written permission is prohibited.

3. การจองผ่านลิงก์พาร์ทเนอร์ / Bookings via Partner Links

ราคาที่พัก (Agoda) และทัวร์ (Viator) ที่แสดงบนเว็บไซต์ดึงมาจากพาร์ทเนอร์แบบสด แต่การจองจริงจะเกิดขึ้นบนเว็บไซต์ของพาร์ทเนอร์นั้นๆ ซึ่งอยู่ภายใต้ข้อกำหนดและนโยบายการยกเลิก/คืนเงินของพาร์ทเนอร์เอง ไม่ใช่ของ Terra Lanna เราเป็นเพียงผู้แนะนำ (affiliate) และไม่ใช่คู่สัญญาในการจองนั้น จึงไม่รับผิดชอบต่อปัญหาการให้บริการ การยกเลิก หรือข้อพิพาทที่เกิดจากพาร์ทเนอร์ (รายละเอียดค่าคอมมิชชัน affiliate ดูที่ Privacy Policy)

Hotel (Agoda) and tour (Viator) prices shown on this site are pulled live from our partners, but the actual booking is completed on the partner's own website and is governed by that partner's own terms and cancellation/refund policy — not Terra Lanna's. We act only as an affiliate referrer and are not a party to that booking contract, and are not responsible for service issues, cancellations, or disputes arising from the partner. (See Privacy Policy for affiliate commission details.)

4. การใช้งานที่ไม่เหมาะสม / Prohibited Use

ห้ามใช้เว็บไซต์นี้เพื่อ: ละเมิดกฎหมายไทยหรือกฎหมายที่เกี่ยวข้อง, คัดลอก/ดึงข้อมูล (scrape) เนื้อหาจำนวนมากโดยไม่ได้รับอนุญาต, หรือพยายามเข้าถึงระบบโดยไม่ได้รับอนุญาต

You may not use this website to: violate Thai or applicable law, scrape or bulk-extract content without permission, or attempt unauthorized system access.

5. ข้อจำกัดความรับผิด / Limitation of Liability

เราให้ข้อมูลบนเว็บไซต์นี้ "ตามสภาพที่เป็นอยู่" โดยพยายามอย่างสมเหตุสมผลให้ถูกต้องและเป็นปัจจุบัน แต่ไม่รับประกันว่าเนื้อหา ราคา หรือความพร้อมให้บริการจะถูกต้อง สมบูรณ์ หรือปราศจากข้อผิดพลาดตลอดเวลา Terra Lanna ไม่รับผิดต่อความเสียหายทางอ้อม ความเสียหายที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ หรือการสูญเสียผลกำไร ที่เกิดจากการใช้เว็บไซต์นี้หรือบริการของพาร์ทเนอร์ ภายใต้ขอบเขตสูงสุดที่กฎหมายอนุญาต

We provide information on this website "as is" and make reasonable efforts to keep it accurate and current, but do not guarantee that content, prices, or availability are correct, complete, or error-free at all times. To the maximum extent permitted by law, Terra Lanna is not liable for indirect, incidental damages, or loss of profit arising from use of this website or our partners' services.

6. กฎหมายที่ใช้บังคับ / Governing Law

ข้อกำหนดฉบับนี้อยู่ภายใต้กฎหมายไทย ข้อพิพาทใดๆ ให้อยู่ในเขตอำนาจศาลไทย

These Terms are governed by the laws of Thailand. Any disputes shall be subject to the jurisdiction of Thai courts.

7. การเปลี่ยนแปลงข้อกำหนด / Changes to These Terms

เราอาจปรับปรุงข้อกำหนดนี้เป็นครั้งคราว การใช้งานเว็บไซต์ต่อไปหลังการเปลี่ยนแปลงถือว่าคุณยอมรับข้อกำหนดฉบับใหม่

We may update these Terms from time to time. Continued use of the website after changes constitutes acceptance of the revised Terms.

8. ติดต่อเรา / Contact

สอบถามเกี่ยวกับข้อกำหนดการใช้งาน: terralanna67@gmail.com

For questions about these Terms: terralanna67@gmail.com

Terra Lanna Travel Chiang Mai — เชียงใหม่, ประเทศไทย